(e,z)-7,9-dodecadienyl acetate (Εντομοελκυστικο): Δραστικη Ουσια

Πληροφορίες και τρόπος λειτουργίας της δραστικής ουσίας (e,z)-7,9-dodecadienyl acetate

Το (e,z)-7,9-dodecadienyl acetate είναι συνθετική σεξουαλική φερομόνη λεπιδοπτέρων που χρησιμοποιείται σε παγίδες και διαχυτές για παρακολούθηση και παρεμπόδιση σύζευξης, στα πλαίσια βιολογικής και ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας.

Χημική Ταυτότητα:

• Χημική ονομασία: (E,Z)-7,9-δωδεκαδιενυλικός οξικός εστέρας.
• Μοριακός τύπος: C₁₄H₂₄O₂
• Κατηγορία: Αλκυλο-οξικοί εστέρες με δύο διπλούς δεσμούς (διενική ένωση), σχεδιασμένη να μιμείται τη φυσική φερομόνη φύλου συγκεκριμένων νυκτόβιων λεπιδοπτέρων.

Χρήση στη Γεωργία

• Ρόλος: Φερομόνη φύλου για βιολογική καταπολέμηση και παρακολούθηση πληθυσμών εντόμων.
• Κύριοι στόχοι (ανάλογα με το σύστημα και την έγκριση προϊόντος): Λεπιδόπτερα έντομα όπως Helicoverpa armigera, Spodoptera spp., καθώς και άλλα συγγενικά είδη που αναγνωρίζουν ειδικά αυτό το μίγμα/ισομερές.
• Χρησιμοποιείται σε:
  • Παγίδες (delta, funnel κ.λπ.) για monitoring.
  • Διαχυτές/συστήματα παρεμπόδισης σύζευξης (mating disruption) σε μεγαλύτερες εκτάσεις.

Πώς λειτουργεί
Η φερομόνη εκλύεται σε παγίδες ή διαχυτές και προσελκύει τα αρσενικά έντομα, με δύο βασικούς στόχους:

• Παρακολούθηση πληθυσμού (monitoring):
  • Η φερομόνη τοποθετείται μέσα σε παγίδες.
  • Προσελκύει επιλεκτικά τα αρσενικά του στοχευμένου είδους.
  • Από τον αριθμό συλλήψεων: 
    
    • Εκτιμάται ο πληθυσμός και η δυναμική του.
    • Προσδιορίζεται ο κατάλληλος χρόνος επέμβασης με άλλα μέσα (π.χ. εντομοκτόνα, βιολογικοί εχθροί).
• Παρεμπόδιση σύζευξης (mating disruption):
• Η φερομόνη εκλύεται συνεχώς από πολλούς διαχυτές σε όλη την καλλιέργεια.
• Δημιουργείται ένα «νέφος» συνθετικής φερομόνης, που μπερδεύει τα αρσενικά:
  • δυσκολεύονται να εντοπίσουν τα πραγματικά θηλυκά,
  • μειώνεται η επιτυχής σύζευξη,
  • παράγονται λιγότερα γονιμοποιημένα αυγά,
  • σταδιακά μειώνονται οι πληθυσμοί στις επόμενες γενιές.
• Η δράση του είναι αποκλειστικά συμπεριφορική, δεν σκοτώνει άμεσα τα έντομα.
• Είναι ειδικό για ορισμένα είδη: δεν έχει γενική εντομοκτόνο δράση σε άλλα έντομα.

Πλεονεκτήματα

• Μη τοξικό για ανθρώπους, ζώα και μη-στόχους οργανισμούς, καθώς δεν δρα ως δηλητήριο αλλά ως οσφρητικό σήμα.
• Δεν αφήνει υπολείμματα στα αγροτικά προϊόντα.
• Συμβατό με βιολογική γεωργία και με προγράμματα ολοκληρωμένης φυτοπροστασίας (IPM), επιτρέποντας μείωση χρήσης κλασικών εντομοκτόνων.
• Ασφαλές για επικονιαστές (μέλισσες κ.λπ.), καθώς δεν επηρεάζει τη φυσιολογία τους και στοχεύει πολύ συγκεκριμένα είδη λεπιδοπτέρων.

Περιορισμοί – Σημεία προσοχής

• Απαιτεί σωστή τοποθέτηση (ύψος, πυκνότητα, ομοιόμορφη κατανομή) και ακρίβεια στη δόση· λίγοι διαχυτές ή λάθος κατανομή μειώνουν δραστικά την αποτελεσματικότητα.
• Δεν σκοτώνει τα έντομα, απλώς περιορίζει την αναπαραγωγή τους, οπότε η επίδραση φαίνεται κυρίως σε επίπεδο πληθυσμών και σε βάθος χρόνου.
• Συνήθως πρέπει να συνδυάζεται με παγίδες παρακολούθησης ώστε:
  • να ελέγχεται αν το σύστημα λειτουργεί,
  • να λαμβάνονται αποφάσεις για τυχόν συμπληρωματικές παρεμβάσεις (π.χ. επιλεκτικό εντομοκτόνο, βιολογικά μέσα).
• Eνα σκεύασμα με (e,z)-7,9-dodecadienyl acetate δεν είναι αποτελεσματικό σε όλα τα επιβλαβή έντομα, αλλά σε συγκεκριμένους στόχους για τους οποίους έχει σχεδιαστεί.