Ιός κίτρινου μωσαϊκού της κολοκυθιάς, παθογόνος οργανισμός:

Ιός: Zucchini yellow mosaic virus (ZYMV)
Γένος: Potyvirus – Οικογένεια: Potyviridae
Μη περιβλημένος, νηματοειδής ιός, τυπικός των potyvirus, με μονόκλωνο RNA (+).

Εύρος ξενιστών:

Κύριοι ξενιστές: κολοκυνθοειδή (κολοκυθιά, αγγουριά, καρπουζιά, πεπονιά, κ.ά.).
Ορισμένα ζιζάνια (π.χ. Stellaria media – chickweed) μπορούν να λειτουργήσουν ως χειμερινοί ξενιστές και πηγή πρωτογενούς μόλυνσης.
Το φάσμα ξενιστών θεωρείται σχετικά περιορισμένο σε σχέση με τον CMV, αλλά εντός των κολοκυνθοειδών η ζημιά είναι πολύ σοβαρή.

Σπουδαιότητα:

Σε πολλές περιοχές με εντατική καλλιέργεια κολοκυνθοειδών ο ZYMV αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ιούς της ομάδας.
Προκαλεί:
- Μεγάλη μείωση παραγωγής,
- Έντονη υποβάθμιση της ποιότητας των καρπών (δυσμορφίες, ανώμαλη επιφάνεια, έντονο χρωματικό μωσαϊκό),
- Συχνά οι καρποί θεωρούνται μη εμπορεύσιμοι.

Συμπτώματα

Στα φύλλα:

Έντονο κίτρινο–πράσινο μωσαϊκό.
Σημαντικές παραμορφώσεις του ελάσματος:
στένωση,
«κορδονωτά» φύλλα (shoestring),
φυσαλλιδώδης ή φλυκταινώδης επιφάνεια.
Νάνισμα και «θάμνωση» των φυτών σε πρώιμες μολύνσεις.

Στους βλαστούς και την ανάπτυξη:

Γενική καχεξία, μείωση μήκους μεσογονατίων.
Περιορισμένη φυλλική επιφάνεια – κακή κάλυψη του εδάφους.

Στους καρπούς:

Σοβαρές δυσμορφίες: στραβοί, συστρεφόμενοι ή «ζαρωμένοι» καρποί.
Έντονο κίτρινο μωσαϊκό ή ραβδώσεις στην επιφάνεια.
Ανομοιόμορφη επιφάνεια με «κοκκώδη» υφή (granular texture).
Συχνά μικρότερο μέγεθος και μειωμένη εμπορική αξία – συχνά πλήρης απόρριψη.

Διαφορές μεταξύ ZYMV vs CMV στην αγγουριά και στα κολοκυνθοειδή

Και οι δύο ιοί προκαλούν μωσαϊκό, αλλά:

CMV:

Συνήθως πιο ήπιο μωσαϊκό στην αρχή, με συστροφή προς τα κάτω και ελαφρές παραμορφώσεις καρπών.

ZYMV:

πολύ εντονότερες παραμορφώσεις φύλλων,
συχνά «κορδονωτά» φύλλα,
πολύ δυνατές δυσμορφίες καρπών (ζαρωμένοι, συστρεφόμενοι).

Έτσι, όταν υπάρχει έντονη δυσμορφία φύλλων και καρπών, ο ZYMV είναι πολύ πιο πιθανός από τον CMV.

Επιδημιολογία & Κύκλος της ασθένειας
Ο ιός δεν μεταδίδεται επίμονα, αλλά μη έμμονα (non-persistent) με αφίδες.

Σημαντικά είδη φορέων:

Myzus persicae (ψείρα του πράσινου ροδάκινου),
Aphis gossypii (ψείρα βαμβακιού),
και άλλα είδη αφίδων των κηπευτικών.

Οι αφίδες:

αποκτούν τον ιό σε δευτερόλεπτα από μολυσμένο φυτό,
μπορούν να τον μεταδώσουν άμεσα σε υγιή φυτά,
χάνουν όμως γρήγορα την ικανότητα μετάδοσης (τυπική μη έμμονη μετάδοση).

Πηγές πρωτογενούς μόλυνσης:

Χειμερινοί ξενιστές–ζιζάνια (π.χ. chickweed και άλλα αγριόχορτα),
Αυτοφυή ή εγκαταλελειμμένα φυτά κολοκυνθοειδών.

Μετάδοση με σπόρο:

Η μετάδοση με σπόρο δεν έχει αποδειχθεί με σαφήνεια για τον ZYMV και θεωρείται, αν υπάρχει, δευτερεύουσα.
Κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου, ο ιός εξαπλώνεται ταχύτατα από φυτό σε φυτό με τις αφίδες, ιδίως όταν υπάρχουν νεαρές πλάκες ιστών και υψηλή δραστηριότητα εντόμων.

Καλλιεργητικά και υγειονομικά μέτρα (μείωση κινδύνου)

Εξάλειψη χειμερινών ζιζανίων–ξενιστών στην ευρύτερη περιοχή της καλλιέργειας.
Έγκαιρη απομάκρυνση των πρώιμα προσβεβλημένων φυτών, πριν γίνουν ισχυρές εστίες μολύνσεων.
Παρακολούθηση και μείωση πληθυσμού αφίδων:
- βιολογικά μέσα (παρασιτοειδή, αρπακτικά),
- στοχευμένα εντομοκτόνα,
- ολοκληρωμένη διαχείριση (IPM).
Χρήση ανακλαστικών ή γυαλιστερών πλαστικών εδαφοκαλύψεων, που αποθαρρύνουν την προσγείωση αφίδων (αποτελεσματικό αλλά πιο δαπανηρό).
Δημιουργία φράχτη με ψηλές, μη ξενιστικές καλλιέργειες (π.χ. καλαμπόκι) γύρω από τα κολοκυνθοειδή, ώστε να μειώνεται η είσοδος αφίδων στον αγρό.
Η χρήση μεταλλικών ελαίων μπορεί να περιορίσει τη μη έμμονα μετάδοση από αφίδες, αλλά έχει βραχεία διάρκεια δράσης και υψηλό κόστος.
Όπου είναι δυνατό, επιλογή ανεκτικών/ανθεκτικών ποικιλιών κολοκυνθοειδών.

Διαφόρες στα συμπτώματα σε σχέση με άλλες ιόσεις

Χαρακτηριστικό	CMV (Cucumber mosaic virus)	ZYMV (Zucchini yellow mosaic virus)	WMV (Watermelon mosaic virus)	PRSV (Papaya ringspot virus – type W)
Τύπος ιού	Cucumovirus	Potyvirus	Potyvirus	Potyvirus
Φύλλα – βασικά συμπτώματα	Μωσαϊκό, ποικιλοχλώρωση, στένωση και συστροφή προς τα κάτω	Έντονο κίτρινο μωσαϊκό, βαθιές παραμορφώσεις, “shoestring”	Απαλό μωσαϊκό, ελαφρές παραμορφώσεις, στίγματα	Μωσαϊκό, κιτρινοπράσινες ραβδώσεις, εμφανές “feathering”
Χαρακτηριστικές αλλοιώσεις φύλλων	Κατσάρωμα και έντονη συστροφή	Λεπτά, στενά φύλλα (shoestringing)	Θολές κηλίδες, mosaic flecking	Κίτρινα νεύρα και ραβδώσεις (“banding”)
Καρποί – τυπικά συμπτώματα	Μικροκαρπία, ανομοιόμορφη επιφάνεια, ελαφρά βαθουλώματα	Δυνατά παραμορφωμένοι καρποί, “granular texture”, κίτρινες ραβδώσεις	Ανομοιόμορφη ωρίμανση, πρασινοκίτρινα στίγματα	Σκούρες και κίτρινες ζώνες (“ringspot”), βαθιές παραμορφώσεις
Νάνος / καχεξία	Συχνός, ιδίως σε νεαρά φυτά	Πολύ έντονος	Μέτριος	Έντονος
Μετάδοση	Αφίδες (μη επίμονα), μηχανικά, σπόρος	Αφίδες (μη έμμονα)	Αφίδες (μη έμμονα)	Αφίδες (μη έμμονα)
Ειδικά χαρακτηριστικά διάγνωσης	Μωσαϊκό με συστροφή προς τα κάτω	Λεπτά “κορδονωτά” φύλλα – ισχυρές παραμορφώσεις καρπών	Ήπιο μωσαϊκό + ανομοιόμορφη ωρίμανση	Δακτυλιοειδείς ζώνες (“ringspots”) σε φύλλα και καρπούς
Ένταση ζημιάς	Υψηλή σε ευπαθείς ποικιλίες	ΠΟΛΥ υψηλή – ένας από τους σοβαρότερους ιούς των κολοκυνθοειδών	Μεσαία έως υψηλή	Υψηλή – παραμορφώσεις καρπών, ringspots

1️⃣ Υπάρχουν **πολύ έντονες παραμορφώσεις φύλλων**, στένωση, “κορδονωτά φύλλα (shoestring)”;

➤ ΝΑΙ → ZYMV (Zucchini yellow mosaic virus)

✔ Σημεία διάγνωσης: πολύ λεπτά φύλλα, έντονο μωσαϊκό, βαριά παραμορφωμένοι καρποί.

➤ ΟΧΙ → Προχώρησε

2️⃣ Παρατηρούνται **δακτυλιοειδείς κηλίδες ή ringspots** σε φύλλα ή καρπούς;

➤ ΝΑΙ → PRSV (Papaya ringspot virus – type W)

✔ Σημεία διάγνωσης: χαρακτηριστικά “ring spots”, κίτρινα/πράσινα δαχτυλίδια, βαριές παραμορφώσεις.

➤ ΟΧΙ → Προχώρησε

3️⃣ Υπάρχει **έντονο μωσαϊκό και κατσάρωμα προς τα κάτω** με μικροκαρπία;

➤ ΝΑΙ → CMV (Cucumber mosaic virus)

✔ Σημεία διάγνωσης: ποικιλοχλώρωση, συστροφή φύλλων προς τα κάτω, ελαφρά βαθουλωμένοι καρποί.

➤ ΟΧΙ → Προχώρησε

4️⃣ Υπάρχει **ήπιο μωσαϊκό**, με στίγματα και ανομοιόμορφη ωρίμανση καρπών;

➤ ΝΑΙ → WMV (Watermelon mosaic virus)

✔ Σημεία διάγνωσης: απαλό μωσαϊκό, ελαφρές παραμορφώσεις, “fading” στα φύλλα.

➤ ΟΧΙ → Σε περίπτωση αρνητικών ενδείξεων, χρειάζεται εργαστηριακός έλεγχος (ELISA / RT-PCR).

Ιός κίτρινου μωσαϊκού (ZYMV)

ΚΟΛΟΚΥΘΙ ΥΠΑΙΘΡΟΥ