Ο Ιός του κηλιδωτού μαρασμού ή Ιός της Μπρούτζινης Κηλίδωσης της Τομάτας (TSWV) ή Tomato spotted wilt orthotospovirus, είναι ένας από τους σημαντικότερους ιούς της τομάτας παγκοσμίως και ανήκει στο γένος Orthotospovirus. Θεωρείται ιδιαίτερα καταστρεπτικός λόγω του πολύ μεγάλου εύρους ξενιστών και της αποτελεσματικής μετάδοσης από θρίπες.

Εύρος ξενιστών
Ο TSWV έχει εξαιρετικά ευρύ ξενιστικό φάσμα πάνω απο 170 είδη φυτών. Λαχανοκομικά, Ετήσια και πολυετή καλλωπιστικά, Αρωματικά φυτά, Πολλά ζιζάνια (κυριότερες δεξαμενές μόλυνσης)

Κυριότερα ζιζάνια–ξενιστές: Κόνυζα (Conyza spp.), Ζοχός (Sonchus oleraceus), Στελλάρια (Stellaria media) ,Οξαλίδα ή Ξινήδα ή Ξινόχορτο (Oxalis spp.), Καλινσογκα (Galinsoga spp.). Τα ζιζάνια αποτελούν μόνιμες πηγές του ιού και καταφύγιο θριπών.

Εμφάνιση και Σημασία

Ο TSWV θεωρείται ένας από τους πιο οικονομικά σημαντικούς ιούς της τομάτας. Είναι διαδεδομένος σε όλες τις Ευρωπαϊκές χώρες, αναφέρεται στη λίστα EPPO A2 (παθογόνα καραντίνας/υπό επίβλεψη).
Προκαλεί μεγάλη μείωση παραγωγής, συχνά ολική απώλεια όταν η μόλυνση γίνει σε νεαρό στάδιο.

Αποτελέι σοβαρό πρόβλημα σε:

θερμοκήπια,
φυτώρια,
υπαίθριες καλλιέργειες με υψηλή παρουσία θριπών.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με την ποικιλία, τις συνθήκες και το στάδιο προσβολής.

1. Στα φύλλα:

Χλώρωση, κιτρίνισμα
Μικρές κυκλικές νεκρωτικές κηλίδες
Μωσαϊκό, χάλκινο χρώμα (bronzing)
Καρούλιασμα ή συστροφή φύλλων
Τοπικός μαρασμός νεαρών φύλλων
Σε έντονες προσβολές → εκτεταμένη νέκρωση

2. Στους βλαστούς:

Νεκρωτικές γραμμώσεις
Αναστολή ανάπτυξης
Παραμόρφωση κορυφής

3. Στους καρπούς:

Ανομοιομορφία χρώματος (πράσινο–κίτρινο–κόκκινο)
Κίτρινοι ή πράσινοι δακτύλιοι
Κοκκινωπές/μαύρες νεκρωτικές περιοχές
Παραμόρφωση και μειωμένο μέγεθος
Η πρώιμη προσβολή οδηγεί σε μηδενική παραγωγή

Διαφορές στα συμπτώματα άλλους ιούς Τομάτας:
TSWV σε σχέση με TYLCV → TYLCV προκαλεί έντονο καρούλιασμα και κίτρινη κορυφή, όχι χάλκινη εμφάνιση.
TSWV σε σχέση με TSWV ιοί → απαιτείται εργαστηριακός έλεγχος.
TSWV σε σχέση με ανωμαλίες στη θρέψη → δεν εμφανίζονται νεκρωτικά δακτυλιοειδή μοτίβα.

Η εμφάνιση χάλκινης απόχρωσης και νεκρωτικών δακτυλίων στους καρπούς είναι πολύ χαρακτηριστική.
Εφόσον υπάρχει υποψία TSWV, είναι απαραίτητος εργαστηριακός έλεγχος ELISA ή PCR.

Κύκλος της Ασθένειας

1. Μετάδοση

Ο ιός μεταδίδεται αποκλειστικά μέσω θριπών (Thysanoptera).
Κυριότερο είδος:
- Frankliniella occidentalis (Θρίπας Καλιφόρνιας)
Δευτερεύοντες φορείς:
- Thrips tabaci
- Frankliniella intonsa (σε μικρότερο βαθμό)

2. Βιολογία μετάδοσης

Ο ιός προσλαμβάνεται μόνο από νύμφες.
Όταν ο θρίπας ενηλικιωθεί, γίνεται εφ’ όρου ζωής μολυσματικός.
Ενήλικα θηλυκά μεταφέρουν τον ιό από φυτό σε φυτό μέσω των στοματικών τους μορίων.
Η μετάδοση είναι:
- επίμονη (persistent)
- ενσυνείδητη (propagative) → ο ιός πολλαπλασιάζεται μέσα στο σώμα του θρίπα.

3. Πηγές μόλυνσης

Πολυετή καλλωπιστικά (π.χ. Gerbera, Chrysanthemum)
Ζιζάνια
Φυτώρια
Θερμοκήπια κατά το χειμώνα
Οι μεταφυτεύσεις τομάτας σε θερμοκήπιο είναι η στιγμή υψηλού κινδύνου.

Αντιμετώπιση

Η διαχείριση είναι δύσκολη λόγω:

μεγάλου αριθμού ξενιστών,
ταχείας αναπαραγωγής θριπών,
καταφυγίων σε ζιζάνια,
ανάπτυξης ανθεκτικότητας στα εντομοκτόνα.

1. Ποικιλίες

Χρήση ανθεκτικών ποικιλιών με γονίδιο αντοχής Sw-5 (όπου επιτρέπεται και διαθέσιμο).
Εντούτοις υπάρχουν στελέχη TSWV που «σπάνε» την ανθεκτικότητα.

2. Διαχείριση θριπών

Κίτρινες και μπλε κολλώδεις παγίδες.
Συστηματική παρακολούθηση.
Στοχευμένοι ψεκασμοί κατα του θρίπα όταν χρειαστεί.
Βιολογικοί εχθροί κατα του θρίπα όπος:
- Orius laevigatus
- Amblyseius swirskii

Θρίπες

3. Υγιεινή καλλιέργειας

Απομάκρυνση προσβεβλημένων φυτών.
Αφαίρεση ζιζανίων σε και γύρω από την καλλιέργεια.
Μείωση καλλωπιστικών ξενιστών κοντά στο θερμοκήπιο.
Χρήση εντομοστεγών δικτύων.
Απολύμανση εργαλείων και πάγκων στα φυτώρια.
Προληπτική χρήση σκευασμάτων που αυξάνουν την αντοχή του φύτου, όπως οι βιοδιεγέρτες που περιέχουν πεπτίδια, μπορούν να ενισχύσουν την άμυνα του φυτού.

4. Προστασία φυτωρίου

Θερμοκήπια με δίχτυ 50 mesh.
Μηδενική παρουσία ζιζανίων.
Έλεγχος θριπών πριν τη μεταφύτευση.

Διαφορές στα συμπτώματα άλλους ιούς και ανωμαλίες στη θρέψη

Χαρακτηριστικό	TSWV (Ιός της μπρούτζινης κηλίδωσης)	TYLCV (Ιός κίτρινου καρουλιάσματος φύλλων)	TSWV-like ιοί (Άλλοι ιοί με παρόμοια συμπτώματα)	Θρεπτικές ανωμαλίες (τροφοπενίες / τοξικότητες)
Χρώμα φύλλων	Κιτρίνισμα, τοπική χλώρωση, χάλκινη απόχρωση (bronzing), μικρές νεκρωτικές κηλίδες.	Έντονο κιτρίνισμα κυρίως στις κορυφές, φυλλώδης κορυφή, χωρίς μπρούτζινη όψη.	Παρόμοια χλωρωτικά–νεκρωτικά μοτίβα, αλλά συνήθως χωρίς τόσο έντονο bronzing ή με διαφορετική κατανομή των κηλίδων.	Ομοιόμορφο ή συμμετρικό κιτρίνισμα ανάλογα με το στοιχείο (π.χ. Mg → μεσοφύλλια χλώρωση, N → γενικευμένο κιτρίνισμα), χωρίς νεκρωτικούς δακτυλίους.
Παραμόρφωση φύλλων	Καρούλιασμα, συστροφή, παραμορφώσεις, μερική νέκρωση άκρων.	Έντονο καρούλιασμα προς τα πάνω, πάχυνση ελάσματος, μικροφυλλία, «ροζέτα» στην κορυφή.	Εξάρθρωση νεύρωσης, καρούλιασμα και παραμορφώσεις, αλλά με διαφορετική ένταση ανάλογα με τον ιό.	Παραμορφώσεις σπανιότερες και πιο ήπιες· συνήθως δεν εμφανίζεται έντονο καρούλιασμα, εκτός από σοβαρές τοξικότητες (π.χ. B, Na).
Συμπτώματα στους καρπούς	Πράσινοι/κίτρινοι/κόκκινοι καρποί με νεκρωτικούς δακτυλίους, κηλίδες, ανομοιόμορφη ωρίμανση, πιθανή εκτεταμένη νέκρωση.	Συνήθως λίγα άμεσα συμπτώματα στους καρπούς, κυρίως μικρό μέγεθος και μειωμένη παραγωγή λόγω προσβολής του φυλλώματος.	Μπορεί να υπάρχουν κηλίδες, ρωγμές, ανομοιόμορφος χρωματισμός, αλλά όχι πάντα με τυπικούς δακτυλίους TSWV.	Καρποί μικρότεροι ή με καθυστερημένη ωρίμανση· συνήθως χωρίς δακτυλίους ή νεκρωτικές κηλίδες ιογενούς τύπου.
Ανάπτυξη φυτού	Καταστολή ανάπτυξης, νανισμός σε πρώιμες μολύνσεις, μείωση ανθοφορίας και παραγωγής.	Σοβαρός νανισμός, κοντά μεσογονάτια, πολύ μειωμένη ανάπτυξη κορυφής, ισχυρή μείωση καρπόδεσης.	Ανάλογα με τον ιό· συχνά μέτρια έως σοβαρή καταστολή ανάπτυξης, χωρίς απαραίτητα χαρακτηριστική μπρούτζινη όψη.	Ανάπτυξη περιορισμένη κυρίως σε σοβαρές ελλείψεις· βελτιώνεται μετά από διόρθωση λίπανσης.
Τυπικός φορέας / αιτία	Μεταδίδεται από θρίπες, κυρίως Frankliniella occidentalis.	Μεταδίδεται από αλευρώδη (Bemisia tabaci).	Συχνά άλλοι θρίπες ή διαφορετικοί φορείς, ανάλογα με τον συγκεκριμένο ιό.	Αιτία: ανισορροπίες στην λίπανση, pH εδάφους, αλατότητα, όχι έντομα–φορείς ή παθογόνα.
Σημείο-κλειδί για διάγνωση	Χάλκινα φύλλα + νεκρωτικοί δακτύλιοι στους καρπούς + παρουσία θριπών → ισχυρή ένδειξη TSWV.	Έντονο κίτρινο καρούλιασμα κορυφής + παρουσία αλευρώδη + ισχυρή μείωση καρπόδεσης → TYLCV.	Μοιάζει με TSWV αλλά χωρίς τυπικό bronzing ή δακτυλίους· απαιτείται εργαστηριακός έλεγχος (ELISA/PCR).	Συμπτώματα συνήθως συμμετρικά, βελτίωση μετά από διόρθωση θρέψης, απουσία δακτυλίων, νεκρωτικών κηλίδων και μωσαϊκών.

Ιός του κηλιδωτού μαρασμού (TSWV)

ΤΟΜΑΤΑ ΥΠΑΙΘΡΟΥ

Διαφορές στα συμπτώματα άλλους ιούς και ανωμαλίες στη θρέψη