Ο Ιός του Μωσαϊκού του Αγγουριού (CMV), Cucumber mosaic virus ειναι Ασθένεια της τομάτας. Ειναι είναι ένας από τους σημαντικότερους ιούς στις εύκρατες περιοχές και προσβάλλει μεγάλο αριθμό φυτών, μεταξύ των οποίων και η τομάτα. Παρότι οι ζημιές δεν είναι πάντα τόσο καταστροφικές όσο σε TSWV ή TYLCV, ο CMV μπορεί να προκαλέσει σοβαρή μείωση της παραγωγής, ιδιαίτερα όταν η μόλυνση γίνεται σε νεαρά στάδια ανάπτυξης.

Εύρος ξενιστών. Ο CMV, όπως και ο TSWV, έχει πολύ μεγάλο ξενιστικό φάσμα, που περιλαμβάνει: Λαχανοκομικά (τομάτα, αγγούρι, πιπεριά, μελιτζάνα κ.λπ.), Καλλωπιστικά, Ποώδη και πολυετή ζιζάνια, Οπωροφόρα σε μικρότερο βαθμό.

Τα ζιζάνια αποτελούν κυρίαρχες δεξαμενές μολύσματος, όπως:

Κλουβίδα (Chenopodium album)
Στελλάρια (Stellaria media)
Γαλινσόγα η ολιγανθής (Galinsoga parviflora)
Πλαντάγκο το μείζον (Plantago major)

Εμφάνιση και σημασία

Ο CMV είναι ευρέως διαδεδομένος σε όλες τις εύκρατες περιοχές του κόσμου.
Προκαλεί σοβαρές απώλειες σε πρώιμες μολύνσεις, με σημαντική μείωση μεγέθους καρπών και καθυστερημένη ωρίμανση.
Σε ορισμένες χώρες θεωρείται ο σημαντικότερος ιός σε υπαίθρια τομάτα, όταν υπάρχουν υψηλοί πληθυσμοί αφίδων.
Σε παρουσία δορυφορικού RNA (satellite RNA) τα συμπτώματα γίνονται πολύ πιο έντονα → σοβαρές νέκρωσεις και κατάρρευση φυτών.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα ποικίλουν σημαντικά, αλλά ορισμένα είναι πολύ χαρακτηριστικά.

1. Φύλλα:

Χλώρωση
Μωσαϊκό
Παραμόρφωση νεύρωσης
Νημάτωση – “κορδόνι παπουτσιού” → το έλασμα συρρικνώνεται κατά μήκος του κεντρικού νεύρου
Μικροφυλλία
Μερική νέκρωση σε σοβαρές μορφές

Η “νημάτωση” αποτελεί ισχυρό διαγνωστικό στοιχείο, αν και παρόμοια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσουν ορισμένα ζιζανιοκτόνα.

2. Βλαστοί:

Αναστολή ανάπτυξης
Καχεξία
Κοντά μεσογονάτια

3. Καρποί:

Μικρότερο μέγεθος
Καθυστέρηση ωρίμανσης
Ανομοιομορφία χρώματος
Μειωμένος αριθμός καρπών

4. Σε παρουσία δορυφορικού RNA

Έντονη νέκρωση φύλλων και βλαστών
Συρρίκνωση φυτού
Πολύ σοβαρή μείωση παραγωγής

Διαφορές σε σχέση με άλλούς Ιούς και άλλους παράγοντες:

TSWV → χάλκινη εμφάνιση, νεκρωτικοί δακτύλιοι στους καρπούς (δεν υπάρχουν σε CMV)
TYLCV → έντονο καρούλιασμα κορυφής και κιτρίνισμα, όχι μωσαϊκό
PepMV → τίγρευση καρπών, έντονο μωσαϊκό αλλά όχι νημάτωση
Ζιζανιοκτόνα (π.χ. 2,4-D) → παρόμοιες παραμορφώσεις φύλλων, χρειάζεται διάκριση
Σε περίπτωση αμφιβολίας μπορεί να γίνει διαγνωση σε εργαστήριο με τις μεθόδους ELISA ( ανοσοενζυμική δοκιμασία) ή PCR (σύγρηση DNA/RNA).

Κύκλος της ασθένειας

Ο CMV μεταδίδεται: Από >60 είδη αφίδων, κυρίως Myzus persicae, Aphis gossypii


Αφίδες

Τύπος μετάδοσης:
Μη επίμονη (non-persistent)
Η αφίδα αποκτά τον ιό μέσα σε δευτερόλεπτα και τον μεταδίδει επίσης μέσα σε δευτερόλεπτα, αλλά χάνει την ικανότητα μετάδοσης γρήγορα.
Αυτό σημαίνει:
Τα εντομοκτόνα έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα, γιατί το έντομο μπορεί να μεταδώσει τον ιό πριν πεθάνει.
Η διαχείριση πρέπει να στοχεύει στις πηγές μόλυνσης και όχι μόνο στα αφίδια.

Φορείς του ίου:

Πολυετή ζιζάνια
Καλλωπιστικά κοντά στα θερμοκήπια
Μολυσμένο φυτικό υλικό από προηγούμενες καλλιέργειες

Έλεγχος – Διαχείριση

Δεν υπάρχει θεραπεία για τον ιό, άρα η διαχείριση βασίζεται σε πρόληψη.

Προληπτικά μέτρα:

Μείωση αφίδων
- ιδιαίτερα στο φυτώριο και στα νεαρά φυτά
- χρήση ασημί πλαστικών εδαφοκαλυπτικών (απωθούν αφίδες)
- μπλε/κίτρινες παγίδες για παρακολούθηση
Διαχείριση ζιζανίων
- Ζιζάνια = βασικές πηγές CMV και αφίδων
- Προσεκτική απομάκρυνση γύρω από την καλλιέργεια και το θερμοκήπιο
Απομάκρυνση προσβεβλημένων φυτών, Τα μολυσμένα φυτά πρέπει να αφερούντε αμέσως
Απομόνωση καλλιέργειας
- Χρήση φρακτών υψηλών φυτών (π.χ. καλαμπόκι) για μείωση προσβολής από αφίδες
- Απόσταση από άλλες ευαίσθητες καλλιέργειες
Εντομοκτόνα
- Περιορισμένη αποτελεσματικότητα λόγω μη επίμονης μετάδοσης
- Χρήσιμα μόνο για μείωση πληθυσμού, όχι για πλήρη πρόληψη μετάδοσης
Προληπτική χρήση σκευασμάτων που αυξάνουν την αντοχή του φύτου, όπως οι βιοδιεγέρτες που περιέχουν πεπτίδια, μπορούν να ενισχύσουν την άμυνα του φυτού.

Σύντηρηση συμπτωμάτων ιολογικών ασθενειών τομάτας (CMV – TSWV – PepMV – TYLCV)

Χαρακτηριστικό	CMV (Cucumber mosaic virus)	TSWV (Tomato spotted wilt virus)	PepMV (Pepino mosaic virus)	TYLCV (Tomato yellow leaf curl virus)
Τύπος συμπτωμάτων στα φύλλα	Μωσαϊκό, χλώρωση, νημάτωση (κορδόνι παπουτσιού), παραμορφώσεις.	Χάλκινη απόχρωση (bronzing), νεκρωτικές κηλίδες, στίγματα.	Έντονο μωσαϊκό, κιτρινισμένα νεύρα, συστροφή φύλλων.	Έντονο καρούλιασμα προς τα πάνω, κιτρίνισμα κορυφής, πάχυνση ελάσματος.
Χαρακτηριστικά συμπτώματα στους καρπούς	Μικροκαρπία, καθυστερημένη ωρίμανση, ανομοιομορφία χρώματος.	Νεκρωτικοί δακτύλιοι, κηλίδες, παραμορφώσεις.	«Τίγρευση» (tiger pattern), επιφανειακές κηλίδες, ανομοιόμορφη ωρίμανση.	Συνήθως χωρίς έντονα συμπτώματα στους καρπούς· μειωμένη παραγωγή.
Επίδραση στην ανάπτυξη	Καχεξία, θαμνώδης ανάπτυξη σε πρώιμες μολύνσεις.	Σοβαρή αναστολή ανάπτυξης, νανισμός αν μολυνθεί νωρίς.	Μικρή–μέτρια επίδραση, κυρίως αισθητικά προβλήματα.	Ισχυρός νανισμός, κοντά μεσογονάτια, πολύ μειωμένη καρπόδεση.
Χαρακτηριστικό σύμπτωμα-κλειδί	Νημάτωση φύλλων (κορδόνι παπουτσιού).	Bronzing + νεκρωτικοί δακτύλιοι καρπών.	Τίγρευση καρπών (mottling/tiger pattern).	Καρούλιασμα κορυφής + έντονο κιτρίνισμα.
Φορέας / Μετάδοση	>60 είδη αφίδων, μη επίμονη μετάδοση.	Θρίπες: Frankliniella occidentalis (επίμονη–πολλαπλασιαζόμενη μετάδοση).	Μηχανική μετάδοση: εργαλεία, χέρια, επαφή φύλλων/καρπών.	Αλευρώδης: Bemisia tabaci (επίμονη κυκλοφορητική μετάδοση).
Συνθήκες που ευνοούν	Υψηλοί πληθυσμοί αφίδων, παρουσία πολλών ζιζανίων.	Θερμές συνθήκες + θρίπες σε θερμοκήπιο/αγρό.	Υψηλή πυκνότητα φύτευσης, συχνός χειρισμός φυτών.	Θερμές–ξηροθερμικές περιοχές με υψηλούς πληθυσμούς αλευρώδη.
Επιπτώσεις στην παραγωγή	Μέτρια–σοβαρή μείωση, ιδιαίτερα όταν υπάρχει satellite RNA → νέκρωση.	Μπορεί να προκαλέσει ολική απώλεια παραγωγής σε πρώιμη προσβολή.	Πιο πολύ υποβάθμιση ποιότητας καρπών, όχι πάντα μείωση ποσότητας.	Πολύ μεγάλη μείωση καρπόδεσης και απόδοσης.

Ιός Μωσαϊκού του Αγγουριού (CMV)

ΤΟΜΑΤΑ ΥΠΑΙΘΡΟΥ

Σύντηρηση συμπτωμάτων ιολογικών ασθενειών τομάτας (CMV – TSWV – PepMV – TYLCV)