Ιός του Μωσαϊκού της Τομάτας – ToMV, Tomato mosaic virus.

Ο Ιός του Μωσαϊκού της Τομάτας (ToMV) είναι ένας από τους πλέον σταθερούς και ανθεκτικούς ιούς που προσβάλλουν την τομάτα. Ανήκει στο γένος Tobamovirus, στο οποίο περιλαμβάνονται και οι TMV, ToBRFV, ToMMV. Χαρακτηρίζεται από μεγάλη ανθεκτικότητα στο περιβάλλον και πολύ εύκολη μηχανική μετάδοση.

Εύρος ξενιστών

Το εύρος ξενιστών του ToMV είναι αρκετά μεγάλο και περιλαμβάνει: Solanaceae: τομάτα, πιπεριά, μελιτζάνα, καπνός κ.ά.
Ορισμένα είδη από: Aizoaceae, Amaranthaceae, Chenopodiaceae
Πολλα καλλωπιστικα και αυτοφυεί ποώδη φυτα μπορούν να λειτουργήσουν ως "φορεις" του μολύσματος.
Σε ζιζάνια όπως η Τσουκνιδόφυλλη Λουβουδιά (Chenopodium murale) ή οΣτίφνος (Solanum nigrum) ο ιός μπορεί να αναπαραχθεί και να λειτουργήσει ως δευτερογενής πηγή μολύσματος.

Εμφάνιση και σημασία

Ο ToMV: Είναι πανδημικός – εμφανίζεται σε όλες σχεδόν τις χώρες όπου καλλιεργείται τομάτα.

Μπορεί να προκαλέσει σημαντικές απώλειες παραγωγής, ιδιαίτερα όταν η προσβολή γίνεται σε μικρά φυτά.

Είναι εξαιρετικά ανθεκτικός:

διατηρείται σε νεκρό φυτικό υλικό για μήνες ή και χρόνια,
αντέχει σε θερμοκρασιακές μεταβολές,
επιβιώνει σε πολλούς τύπους επιφανειών (μέταλλο, πλαστικό, ξύλο, ρούχα, χέρια).

Η έκταση της ζημιάς εξαρτάται από:

την ηλικία προσβολής,
το υλικό φύτευσης,
την υγιεινή στην καλλιέργεια.

Συμπτώματα

Η ένταση των συμπτωμάτων ποικίλλει ανάλογα με την ποικιλία, τη θερμοκρασία και τη θρεπτική κατάσταση του φυτού.

Συμπτώματα στα φύλλα

Μωσαϊκό με σκουρόχρωμες και ανοικτόχρωμες πράσινες περιοχές.
Παραμόρφωση νεύρωσης.
Κατσάρωμα προς τα επάνω, συχνά ασύμμετρο.
Διάστικτη κηλίδωση.
Ραβδώσεις σε μίσχους και ίσως ελαφρά νεκρωτικά σημεία.

Στους βλαστούς

Αναστολή επιμήκους ανάπτυξης.
Ανομοιόμορφη πάχυνση ιστών.
Ραβδώσεις σκούρου χρώματος.

Στους καρπούς

Μωσαϊκό στο εξωτερικό.
Ανομοιόμορφη ωρίμανση.
Παραμορφώσεις.
Εσωτερικά: χαρακτηριστικό καφέτιασμα αγγείων (brown vascular streaking).

Γενική εμφάνιση φυτού

Καθυστερημένη ανάπτυξη.
Μικρότερος αριθμός ανθοφόρων οφθαλμών.
Στείρα άνθη → σε πρώιμη προσβολή δεν σχηματίζονται καρποί.

Ασθένειες που μπορεί να συγχέονται με το ToMV:

TMV (Tobacco mosaic virus) – πρακτικά παρόμοια συμπτώματα. Απαιτείται εργαστηριακή διάκριση (ELISA/PCR).
PepMV – προκαλεί ισχυρό μωσαϊκό αλλά έχει χαρακτηριστική “τίγρευση” καρπών.
CMV – μπορεί να εμφανίσει νημάτωση (shoe-string), που δεν συναντάται στον ToMV.
Θρεπτικές ανωμαλίες – προκαλούν καχεξία και χλώρωση, αλλά όχι τυπικό μωσαϊκό.
Σε οποιαδήποτε αμφιβολία απαιτείται εργαστηριακός έλεγχος.

Κύκλος της ασθένειας – Επιδημιολογία

Πηγές μόλυνσης

Μολυσμένα φυτικά υπολείμματα στο έδαφος.
Εντελώς μολυσμένος σπόρος (εξωτερικά ή και εσωτερικά).
Εργαλεία, πάγκοι, χέρια, γάντια, σχοινιά, ρούχα.
Υποστρώματα και δίσκοι φυτωρίων.

Ο ToMV είναι εξαιρετικά σταθερός, και η επιβίωσή του μπορεί να φτάσει:

μήνες σε ξηρή οργανική ύλη,
χρόνια σε αποξηραμένα φυτικά υπολείμματα,
εβδομάδες σε επιφάνειες θερμοκηπίου.

Ο σημαντικότερος τρόπος μετάδοσης ειναι η Μηχανική μετάδοση:

τριβή φύλλων μεταξύ τους,
μεταφύτευση,
κορυφολόγημα,
κλάδεμα,
ανθρώπινη επαφή,
μολυσμένα εργαλεία.

Δεν μεταδίδεται από έντομα, (σε αντίθεση με CMV, TYLCV, TSWV).

Έλεγχος – Διαχείριση

Ο έλεγχος επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στην υγιεινή και απολύμανση, καθώς δεν υπάρχουν αποτελεσματικά χημικά μέτρα.

Αμειψισπορά: Αποφυγή καλλιέργειας τομάτας ή άλλων σολανωδών στο ίδιο έδαφος για 2–3 χρόνια.
Υγιές πολλαπλασιαστικό υλικό: Χρήση πιστοποιημένων σπόρων και φυταρίων και Απολύμανση σπόρου
Απολύμανση υποστρώματος – εξοπλισμού
Υγιεινή στην καλλιέργεια
- Συχνό πλύσιμο χεριών με σαπούνι.
- Χρήση γαντιών μιας χρήσης σε κλάδεμα και κορυφολόγημα.
- Απομάκρυνση και καταστροφή μολυσμένων φυτών.
- Προσεκτικός καθαρισμός ρούχων και εργαλείων.
Ανθεκτικές ποικιλίες
- Υπάρχουν ποικιλίες τομάτας με γονίδια Tm-1, Tm-2, Tm-22 με διαφορετικούς βαθμούς ανθεκτικότητας.
Προληπτική χρήση σκευασμάτων που αυξάνουν την αντοχή του φύτου, όπως οι βιοδιεγέρτες που περιέχουν πεπτίδια, μπορούν να ενισχύσουν την άμυνα του φυτού.
Απομάκρυνση ζιζανίων

Διαφορές στην διάγνωση ιολογικών ασθενειών τομάτας (ToMV – CMV – PepMV – ToBRFV)

Χαρακτηριστικό	ToMV (Tomato mosaic virus)	CMV (Cucumber mosaic virus)	PepMV (Pepino mosaic virus)	ToBRFV (Tomato brown rugose fruit virus)
Τύπος ιού / Γένος	Tobamovirus Πολύ σταθερός στο περιβάλλον	Cucumovirus Με δορυφορικό RNA σε ορισμένες περιοχές	Potexvirus Ιδιαίτερα μολυσματικός μηχανικά	Tobamovirus Νεοεμφανιζόμενος, καραντίνας
Εύρος ξενιστών	Κυρίως Solanaceae, μερικά Aizoaceae, Amaranthaceae, Chenopodiaceae.	Πολύ ευρύ: λαχανικά, καλλωπιστικά, πολλά ζιζάνια.	Κυρίως τομάτα, pepino και λίγα ακόμα είδη· πιο περιορισμένο από CMV.	Κυρίως τομάτα, πιπεριά και ορισμένα ζιζάνια· ειδικός στα Solanaceae.
Συμπτώματα στα φύλλα	Μωσαϊκό πράσινου, παραμόρφωση, κατσάρωμα, ραβδώσεις σε μίσχους, καθυστέρηση ανάπτυξης.	Μωσαϊκό, χλώρωση, παραμορφώσεις, νημάτωση (κορδόνι παπουτσιού).	Έντονο μωσαϊκό, κιτρίνισμα νεύρων, συστροφή, ανομοιόμορφος χρωματισμός.	Χλωρωτικές–νεκρωτικές κηλίδες, παραμορφώσεις, συχνά πιο έντονη νεύρωση και σκληρά φύλλα.
Συμπτώματα στους καρπούς	Μωσαϊκό, παραμορφώσεις, ανομοιομορφία ωρίμανσης, καφέτιασμα αγγείων εσωτερικά.	Μικροκαρπία, καθυστερημένη ωρίμανση, ανομοιόμορφο χρώμα, όχι χαρακτηριστική τίγρευση ή rugose.	Χαρακτηριστική «τίγρευση» (tiger pattern), μωσαϊκό στην επιφάνεια, αισθητική υποβάθμιση.	Καφέ – καστανοί δακτύλιοι, έντονη ρυτίδωση (rugose), παραμορφώσεις, μωσαϊκό, μη εμπορεύσιμοι καρποί.
Τρόπος μετάδοσης	Μηχανική μετάδοση (επαφή, εργαλεία, χέρια, σπόρος). Πολύ ανθεκτικός σε επιφάνειες και υπολείμματα.	>60 είδη αφίδων, μη επίμονη μετάδοση + μηχανική.	Κυρίως μηχανική μετάδοση (εργαλεία, χέρια, τριβή φυτών), νερό, υποστρώματα.	Ισχυρά μηχανικός ιός: επαφή, εργαλεία, χέρια, σπόρος, υπολείμματα, επιφάνειες θερμοκηπίου.
Σταθερότητα στο περιβάλλον	Πολύ υψηλή· επιβιώνει για μήνες–χρόνια σε ξηρά υπολείμματα.	Μέτρια–υψηλή σταθερότητα, αλλά μικρότερη από τα tobamovirus.	Μέτρια σταθερότητα σε επιφάνειες, αλλά μεγάλη μολυσματικότητα σε καλλιέργεια.	Πολύ υψηλή, ανάλογη με ToMV/TMV· παραμένει ζωντανός σε υπολείμματα, σκόνη, επιφάνειες.
Διακριτό σύμπτωμα-κλειδί	Κλασικό μωσαϊκό + καφέτιασμα αγγείων καρπού.	Νημάτωση φύλλων (shoe-string) και θαμνώδης ανάπτυξη σε πρώιμες μολύνσεις.	Τίγρευση (tiger pattern) στην επιφάνεια του καρπού.	Καστανή ρυτίδωση – rugose + δακτύλιοι και πολύ άσχημη εξωτερική όψη καρπών.
Σημασία / Επίπεδο κινδύνου	Ιστορικά σημαντικός ιός, διαχειρίσιμος με ανθεκτικές ποικιλίες και υγιεινή.	Σημαντικός ιός σε υπαίθριες καλλιέργειες με αφίδες και ζιζάνια.	Πολύ συχνός σε εντατικές καλλιέργειες τομάτας, κυρίως πρόβλημα ποιότητας καρπών.	Ιός καραντίνας, υψηλής επικινδυνότητας, μπορεί να καταστήσει μη εμπορεύσιμη την παραγωγή.

Ιός Μωσαϊκού της Τομάτας (ToMV)

ΤΟΜΑΤΑ ΥΠΑΙΘΡΟΥ

Διαφορές στην διάγνωση ιολογικών ασθενειών τομάτας (ToMV – CMV – PepMV – ToBRFV)