Fenpropidin (Μυκητοκτονο): Δραστικη Ουσια

Πληροφορίες και τρόπος λειτουργίας της δραστικής ουσίας Fenpropidin

Η Fenpropidin είναι διασυστηματικό μυκητοκτόνο τύπου αμίνης (piperidine).

Ταυτότητα ουσίας:
🔹 Δραστική ουσία: Fenpropidin.
​- Κατηγορία: Συστηματικό μυκητοκτόνο με προστατευτική και θεραπευτική δράση.
🔹 Χημική ομάδα: Αμίνες - piperidines (μορφολινοειδή / amine fungicides).
🔹 FRAC Group: 5 - Amines (Morpholines, Piperidines, Spiroketalamines), sterol biosynthesis inhibitors (SBI, Activity Group G2).
🔹 Χρήση: Μυκητοκτόνο για σιτηρά, κυρίως για έλεγχο ωιδίου και σε μικρότερο βαθμό σκωριάσεων και κηλιδώσεων.

Μηχανισμός δράσης:
🔹 Η Fenpropidin ανήκει στους αναστολείς βιοσύνθεσης στερολών (SBI) αλλά δεν είναι DMI· μπλοκάρει άλλα στάδια της οδού εργοστερόλης, διαφορετικά από τις τριαζόλες.
🔹 Με την αναστολή ειδικών ενζύμων της οδού εργοστερόλης, προκαλεί έλλειψη λειτουργικών στερολών και συσσώρευση μη φυσιολογικών ενδιάμεσων στη μεμβράνη.
🔹 Η μεμβράνη των μυκητικών κυττάρων γίνεται ασταθής, διαταράσσονται ζωτικές διεργασίες (μεταφορά θρεπτικών, ανάπτυξη υφών, σπορογένεση) και τελικά τα κύτταρα νεκρώνονται.
🔹 Παρουσιάζει τόσο προληπτική όσο και θεραπευτική δράση έναντι εγκατεστημένων μολύνσεων όταν εφαρμοστεί έγκαιρα.

Φάσμα δράσης:
Fenpropidin = κυρίως «εργαλείο ωιδίου» στα σιτηρά, με επιπλέον δράση σε ορισμένες άλλες ασθένειες.
      🔸 Erysiphe / Blumeria graminis (ωίδιο), Erysiphe betae (ωίδιο στα Ζαχαρότευλτλα) - κύριος στόχος, από μέτρια έως καλή αποτελεσματικότητα, συχνά σε μίγματα.
      🔸 Puccinia spp. και Uromyces betae (σκωριάσεις) - χαμηλή έως μέτρια δράση, κυρίως όταν συνδυάζεται με άλλα μυκητοκτόνα.
​-- Rhynchosporium secalis, κηλιδώσεις και άλλες ασθένειες - χαμηλή έως μέτρια αποτελεσματικότητα, εξαρτάται από σκεύασμα/μίγμα.
🔹 Δεν δρα σε ωομύκητες (περονόσποροι) και δεν αποτελεί βασικό εργαλείο για εδάφιες ασθένειες.

Συμπεριφορά στο φυτό & ιδιότητες:
🔹 Συστηματική / τοπικά συστηματική δράση: Απορροφάται από το φύλλωμα και τους πράσινους ιστούς και μετακινείται κυρίως ακροπετικά, με καλή κατανομή στο φύλλο.
🔹 Translaminar/ Διαστρωματική Δράση: Διαπερνά την εφυμενίδα και δρα και στην απέναντι επιφάνεια του φύλλου, βοηθώντας στην κάλυψη δύσκολων σημείων.
​- Προληπτική και θεραπευτική: Μπορεί να περιορίσει εγκατεστημένες μολύνσεις ωιδίου, αλλά η μέγιστη αποτελεσματικότητα επιτυγχάνεται όταν εφαρμοστεί στα πρώτα συμπτώματα ή λίγο πριν.
🔹 Διάρκεια δράσης: Συνήθως 10-14 ημέρες σε προγράμματα σιτηρών, ανάλογα με πίεση μόλυνσης, ρυθμό ανάπτυξης φυλλώματος και μίγματα.

Φυσικοχημικές ιδιότητες:
🔹 Φυσική κατάσταση: Υγρή οργανική ουσία, συνήθως διαυγές έως ελαφρώς κιτρινωπό υγρό στις τεχνικές/συνθετικές μορφές.
🔹 Διαλυτότητα στο νερό: Υψηλή για οργανικό μυκητοκτόνο, της τάξης g/L, γεγονός που ευνοεί τη βιοδιαθεσιμότητα.
​- Πτητικότητα: Υψηλά πτητικό σε σύγκριση με άλλα μυκητοκτόνα· αναφέρεται σημαντική τάση εξάχνωσης (vapour pressure περίπου 17 mPa στους 20 °C).
🔹 Περιβαλλοντική εμμονή: Μέτρια εμμονή στο έδαφος - DT₅₀ σε κλίμακα εβδομάδων, μπορεί όμως να είναι πιο επίμονο σε ψυχρότερες/ξηρές συνθήκες· δεν αναμένεται να εκπλύνεται εύκολα σε υπόγεια νερά λόγω ισχυρής προσρόφησης.

Οικοτοξικολογικό προφίλ:
Ρυθμιστικές αξιολογήσεις περιγράφουν ένα μικτό προφίλ: σχετικά διαχειρίσιμο σε κανονική χρήση, αλλά με σημαντικές ιδιότητες ερεθιστικότητας και συστημικής τοξικότητας σε υψηλή έκθεση.
🔹 Θηλαστικά (οξεία τοξικότητα):
      🔸 Από του στόματος LD₅₀ σε αρουραίους περίπου 1400-1500 mg/kg (μέτρια τοξικότητα).
​-- Διαδερμική LD₅₀ περίπου 1800 mg/kg, μέτρια τοξικότητα.
​-- Εισπνοή: μέτρια οξεία τοξικότητα, με σημαντική ερεθιστικότητα του αναπνευστικού.
🔹 Ερεθισμός / ευαισθητοποίηση: Προκαλεί ερεθισμό δέρματος, έντονο ερεθισμό και βλάβες στα μάτια, είναι δερματικός ευαισθητοποιητής και ερεθιστικό του αναπνευστικού.
🔹 Χρόνιες/συστημικές επιδράσεις: Σε μακροχρόνιες μελέτες παρατηρήθηκαν επιδράσεις στο νευρικό σύστημα (απομυελίνωση, πάρεση άκρων), ήπαρ, ουροποιητικό (υπερπλασία ουροδόχου), και άλλα όργανα σε υψηλές δόσεις.
​- Υδρόβιο περιβάλλον: Μπορεί να είναι πολύ τοξική για υδρόβιους οργανισμούς, ιδιαίτερα για φύκη, με κίνδυνο μακροχρόνιων επιπτώσεων - απαιτούνται ζώνες ασφαλείας και αποφυγή απορροής.

Πλεονεκτήματα:
🔹 Στοχευμένη και αποτελεσματική δράση κατά ωιδίων σιτηρών, χρήσιμη ειδικά όταν η πίεση ωιδίου είναι υψηλή ή όταν χρειάζεται διαφορετική ομάδα από τις τριαζόλες.
🔹 Ανήκει στις αμίνες (FRAC 5) και όχι στις DMI (FRAC 3), άρα προσφέρει εναλλακτικό μηχανισμό μέσα στην κατηγορία SBI, χρήσιμο για διαχείριση ανθεκτικότητας σε προγράμματα με μίγματα/εναλλαγές.
🔹 Καλή συστηματική και translaminar δράση, με προστατευτική και θεραπευτική επίδραση, επιτρέποντας κάποια «ευελιξία» στο timing εφαρμογής.
🔹 Συχνά χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με άλλα μυκητοκτόνα (π.χ. τριαζόλες, SDHIs), ενισχύοντας το συνολικό φάσμα και την ανθεκτικότητα του προγράμματος.

Περιορισμοί:
🔹 Σχετικά μικρό φάσμα με κύριο στόχο το ωίδιο, δεν επαρκεί μόνο του για όλο το φάσμα ασθενειών σιτηρών (Septoria, σκωριάσεις κ.ά.), άρα πρέπει να εντάσσεται σε μίγματα/προγράμματα.
🔹 Ανήκει στην ομάδα SBIs (FRAC 5), όπου η υπερβολική χρήση μπορεί να οδηγήσει σε ανάπτυξη ανθεκτικών πληθυσμών, απαιτείται εναλλαγή με διαφορετικές ομάδες και περιορισμός αριθμού εφαρμογών ανά καλλιεργητική περίοδο.
🔹 Τοξική και πολύ ερεθιστική για τον άνθρωπο σε λανθασμένη χρήση (μάτια, δέρμα, αναπνευστικό), με καταγεγραμμένες χρόνιες συστημικές επιδράσεις σε υψηλές δόσεις σε πειραματόζωα, επιβάλλεται αυστηρή χρήση ΜΑΠ και τήρηση οδηγιών ετικέτας.
🔹 Πολύ τοξική για υδρόβιους οργανισμούς και ιδιαίτερα για άλγη, γεγονός που απαιτεί προσεκτική διαχείριση ψεκαστικών υγρών, αποφυγή απορροής και σεβασμό ζωνών προστασίας.