Σηψεις καρπων - ΡΟΔΙΑ

Οι σήψεις των καρπών στη ροδιά προκαλούνται από ποικιλία μυκήτων, οι οποίοι εγκαθίστανται κυρίως δευτερογενώς, εισερχόμενοι μέσα από τραυματισμούς, ρωγμές ή σχισίματα του περικάρπιου. Τα σημαντικότερα παθογόνα που σχετίζονται με τις σήψεις είναι τα Botrytis cinerea, Penicillium spp., Alternaria alternata, Coniella granati, Glomerella cingulata (Colletotrichum), Rhizopus stolonifer και Aspergillus spp.


Συμπτώματα:
Οι μύκητες αυτοί προσβάλλουν τους καρπούς είτε στο χωράφι είτε κυρίως μετασυλλεκτικά, προκαλώντας εξωτερική σήψη, εσωτερική μαύρη σήψη, μαλακή υδατώδη σήψη, γκρίζες ή πράσινες εξανθήσεις, ή καφέ-μαύρες περιοχές με νέκρωση των σαρκών.

Σχίσιμο καρπών - Κεντρικός παράγοντας κινδύνου:

Το σημαντικότερο προδιαθεσικό αίτιο για την ανάπτυξη σήψεων είναι το σχίσιμο των καρπών, το οποίο λειτουργεί ως πύλη εισόδου των παθογόνων.

Το σχίσιμο οφείλεται σε:
🔹 μεγάλες διακυμάνσεις εδαφικής υγρασίας (ξηρασία ➨ έντονο πότισμα / βροχή)
🔹 απότομες μεταβολές θερμοκρασίας ημέρας-νύχτας
🔹 ηλιοέγκαυμα και σκλήρυνση του φλοιού
🔹 καθυστέρηση συγκομιδής
🔹 προσβολές από έντομα ή άλλες ασθένειες
🔹 έλλειψη βορίου σε νεαρούς καρπούς

Η πρόληψη του σχισίματος μειώνει άμεσα την ένταση των σήψεων τόσο στην καλλιέργεια όσο και στη μετασυλλεκτική περίοδο.

Χαρακτηριστικά των κυριότερων παθογόνων επιγραμματικά
🔹 Botrytis cinerea: προσβάλλει κυρίως μετασυλλεκτικά. Μαλακή, υδατώδης σήψη με χαρακτηριστικές τεφρές επανθίσεις.
🔹 Penicillium spp.: πράσινη κυκλική μούχλα, συχνά μετά από μικροτραυματισμούς.
🔹 Alternaria alternata: εσωτερική μαύρη σήψη. Εξωτερικά ο καρπός μπορεί να είναι φυσιολογικός, ενώ στο εσωτερικό οι σάρκες είναι μαύρες και αποδομημένες.
🔹 Coniella granati: χαρακτηριστικές καστανές-μαύρες βυθισμένες κηλίδες στο περικάρπιο και εκτεταμένη εσωτερική νέκρωση.
🔹 Glomerella cingulata (Colletotrichum): κυκλικές βυθισμένες κηλίδες με ροζ-πορτοκαλί καρποφορίες, συχνά σε καρπούς κοντά στη συγκομιδή.
🔹 Rhizopus stolonifer: πολύ γρήγορη μαλακή σήψη, έντονα υδαρής, με μαύρες σποριοφορίες - σοβαρό μετασυλλεκτικό πρόβλημα.
🔹 Aspergillus spp.: ξηρή μαύρη ή κίτρινη μούχλα, συνήθως σε τραυματισμένους ή υπερώριμους καρπούς.

Μετάδοση - Παράγοντες ανάπτυξης:
🔹 Οι μύκητες διατηρούνται στα υπολείμματα, στο έδαφος, στον αέρα της αποθήκης, σε εργαλεία ή σε τραυματισμένους καρπούς.
🔹 Υψηλή υγρασία, κακός αερισμός, τραυματισμοί και υπερωρίμανση αυξάνουν δραματικά την ανάπτυξή τους.

Διαχείριση - Βασικές αρχές:
🔹 Πρόληψη σχισίματος με σταθερή άρδευση, σκίαση, καολίνη, ορθή συγκομιδή.
🔹 Αποφυγή τραυματισμών κατά τη συγκομιδή.
🔹 Άμεση απομάκρυνση προσβεβλημένων καρπών.
🔹 Καθαρά υλικά συσκευασίας και απολυμασμένοι χώροι αποθήκευσης.
🔹 Επιτρεπόμενοι ψεκασμοί κοντά στη συγκομιδή (ανάλογα με το παθογόνο) με εγκεκριμένα σκευάσματα, τηρώντας τις ετικέτες.
🔹 Στην άνθηση: εφαρμογές που μειώνουν μολύνσεις στα σέπαλα και αρχικά στάδια των καρπιδίων (ιδίως για Alternaria & Coniella).

Διάγνωση και διαφορές Σήψεων καρπού στα Ρόδια:

Παθογόνο	Τύπος σήψης / Υφή	Θέση έναρξης & εξάπλωση	Όψη εξάνθησης / Καρποφοριών	Συνηθέστερο στάδιο εμφάνισης	Κρίσιμα διαγνωστικά στοιχεία
Botrytis cinerea (Γκρίζα μούχλα)	- Μαλακή, υδατώδης σήψη - Ιστοί ασθενώς καστανοί-υδαρείς - Γρήγορη εξάπλωση σε υγρασία	- Συνήθως από τραυματισμούς ή κάλυκα - Εξάπλωση επιφανειακή και εσωτερική	- Πλούσια τεφρή (γκρίζα) εξάνθηση - Πυκνό "χνούδι" σε προχωρημένο στάδιο	- Κυρίως μετασυλλεκτικά - Σε ψυχρούς, υγρούς θαλάμους ή αποθήκες	- Μαλακή σήψη + γκρίζα μούχλα - Πολύ γρήγορη εξάπλωση σε παρτίδες - Συχνή σε κακώς αεριζόμενους χώρους
Penicillium spp. (Πράσινη μούχλα)	- Μαλακή, συχνά κολλώδης σήψη - Επιφανειακή αλλοίωση φλοιού	- Από μικροτραυματισμούς - Συχνά γύρω από πληγές ή φθορές φλοιού	- Γαλαζοπράσινη έως πρασινογάλαζη εξάνθηση - Λεπτό στρώμα μούχλας που πυκνώνει	- Κυρίως μετασυλλεκτικά - Σε υγρά, μέτρια θερμά περιβάλλοντα	- Τυπική πράσινη μούχλα στην επιφάνεια - Σαφής σχέση με τραυματισμούς - Πιο περιορισμένη διείσδυση από Rhizopus
Alternaria alternata (Εσωτερική μαύρη σήψη)	- Εσωτερική ξηρή έως ημί-υδατώδης σήψη - Μαύρος ή σκούρος καστανός μεταχρωματισμός	- Έναρξη συνήθως από κάλυκα / ανθικά υπολείμματα - Εξάπλωση σε λοβούς και χωρίσματα	- Μαύρη - ελαιοπράσινη εξάνθηση εσωτερικά - Κονιδιοφορίες στο εσωτερικό φλοιού/χωρισμάτων	- Μόλυνση: στην άνθηση - Εκδήλωση: συχνά μετασυλλεκτικά	- Εξωτερικά ο καρπός συχνά φυσιολογικός - Εσωτερική μαύρη σήψη λοβών & χωρισμάτων - Μαύρη εξάνθηση χωρίς απαραίτητα εξωτερική μούχλα
Coniella granati (Σήψη - έλκη καρπού)	- Ξηρή έως ημι-μαλακή σήψη - Σκούρες βυθισμένες αλλοιώσεις φλοιού	- Συνήθως από επιδερμίδα κοντά σε κάλυκα ή πλευρικά - Βαθειά διείσδυση στον φλοιό & τη σάρκα	- Σκούρες, σχεδόν μαύρες κηλίδες - Συχνά με μικροσκοπικά στίγματα (πυκνίδια)	- Στο χωράφι και λίγο πριν/μετά τη συγκομιδή - Μπορεί να εξελιχθεί και στην αποθήκευση	- Βυθισμένες σκούρες κηλίδες στο περικάρπιο - Πυκνίδια σε επιφάνεια ηλίδων - Εντονότερη εξωτερική εικόνα από Alternaria
Glomerella cingulata (Colletotrichum spp. - Ανθράκωση)	- Βυθισμένες κυκλικές σήψεις - Υφή αρχικά σκληρή, αργότερα μαλακή στο κέντρο	- Έναρξη από επιδερμίδα, συχνά πλευρικά - Επέκταση προς τα ενδότερα με ομόκεντρους δακτυλίους	- Πορτοκαλί-ροζ καρποφορίες (ακέρβουλοι) - Συγκέντρωση σε κέντρα κηλίδων	- Κυρίως στο χωράφι, σε ώριμους καρπούς - Μπορεί να συνεχίσει και μετασυλλεκτικά	- Τυπικές βυθισμένες κηλίδες με ροζ-πορτοκαλί μάζες - “Στόχοι”/ομόκεντροι δακτύλιοι στη σήψη - Εμφάνιση σε υγρές, θερμές συνθήκες
Rhizopus stolonifer (Μαύρη μαλακή σήψη)	- Πολύ μαλακή, υδατώδης σήψη - Γρήγορη κατάρρευση ιστών, έντονα υδαρής	- Από τραύματα / ρωγμές φλοιού - Ταχεία εξάπλωση από σημείο σε όλο τον καρπό	- Άσπρη μούχλα στην αρχή - Στη συνέχεια μαύρες κεφαλές σπορίων - “Μουχλιασμένη” όψη με σκούρες κουκίδες	- Καθαρά μετασυλλεκτική σήψη - Σε θερμά, υγρά συσκευαστήρια / αποθήκες	- Εξαιρετικά γρήγορη αλλοίωση - Πολύ μαλακός καρπός, με έντονη υγρασία - Μαύρες σποριοφορίες σε προχωρημένο στάδιο
Aspergillus spp. (Μαύρη / κίτρινη ξηρή μούχλα)	- Ξηρή ή ημί-ξηρη σήψη - Συχνά πιο “σκληρή” σε σχέση με Botrytis/Rhizopus	- Συχνά από κάλυκα ή ρωγμές - Αφορά τόσο επιφάνεια όσο και εσωτερικό	- strong>Μαύρη, σκούρα καφέ ή κιτρινωπή μούχλα - Κονιορτώδης εξάνθηση σε μάζες	- Συνήθως μετασυλλεκτικά - Σε θερμές, ανεξέλεγκτες αποθήκες	- Ξηρότερη σήψη με μαύρη/κίτρινη μούχλα - Συχνά σε υπερώριμους ή αφυδατωμένους καρπούς - Διαφοροποίηση από Alternaria: πιο επιφανειακή, κονιορτώδης μάζα