Ακαρεα - Τετρανυχοι - ΑΓΓΟΥΡΙ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ
Στο αγγούρι θερμοκηπίου, οι σημαντικότεροι ακαρεολογικοί εχθροί είναι κυρίως οι Τετράνυχοι (Tetranychidae):
🔹 Tetranychus urticae (διστιγμικός τετράνυχος, two‑spotted spider mite) - ο κύριος εχθρός.
🔹 Άλλα Tetranychus spp. αναφέρονται σποραδικά.
🔹 Tarsonemidae: Polyphagotarsonemus latus (broad mite), με προτίμηση σε νεαρά φύλλα, βλαστικά άκρα και άνθη.
🔹 Eriophyidae: eriophyid ακάρεα (όχι τόσο τυπικά στο αγγούρι όσο σε άλλα λαχανικά, αλλά σημαντικά γενικά στο θερμοκήπιο).
Συμπτώματα:
Τετράνυχος (Tetranychus urticae):
🔹 Μικρές χλωρωτικές στιγμές (stippling) στην επάνω επιφάνεια των φύλλων, που εξελίσσονται σε κιτρινισμένες/χλωρωτικές περιοχές.
🔹 Μείωση χλωροφύλλης και φωτοσύνθεσης, με μελέτες να δείχνουν μείωση χλωροφύλλης έως ~40-45% και απώλειες παραγωγής σε αγγούρι 10-17% κατά βάρος καρπών σε ισχυρές προσβολές.
🔹 Σε υψηλούς πληθυσμούς εμφανίζεται χαρακτηριστικός ιστός (αράχνη) στην κάτω επιφάνεια, στις μασχάλες φύλλων και σε νεαρά μέρη, με μαζική παρουσία ακάρεων.
🔹 Πρόωρη γήρανση, μάρανση και πτώση φύλλων, με αποτέλεσμα υποβάθμιση ποιότητας καρπών και μειωμένη διάρκεια ζωής της καλλιέργειας.
Broad mite (Polyphagotarsonemus latus):
🔹 Παραμόρφωση νεαρών φύλλων και βλαστικών άκρων, φύλλα χοντρά, σκληρά, συστραμμένα, συχνά με σκουρόχρωμα/καφέ άκρα στη βάση.
🔹 Καφέ/φελλώδεις περιοχές μεταξύ νεύρων στην κάτω επιφάνεια, δικτυωτή καστανή εσχάρωση.
🔹 Ανάσχεση ανάπτυξης, πτώση ανθέων, μικροί ή παραμορφωμένοι καρποί.
Παρακολούθηση πληθυσμού:
🔹 Συστηματική επιθεώρηση από την αρχή της καλλιέργειας, τουλάχιστον 1-2 φορές την εβδομάδα, με έμφαση:
🔸 στις γραμμές κοντά στην περιφέρεια και στα ανοίγματα του θερμοκηπίου,
🔸 στην κάτω επιφάνεια φύλλων μέσης και ανώτερης ζώνης, όπου εγκαθίστανται πρώτα τετράνυχοι.
🔹 Χρήση μεγεθυντικού φακού/χειροφακού για έγκαιρη ανίχνευση χαμηλών πληθυσμών και αυγών.
🔹 Καταγραφή παρουσίας ωφέλιμων ακάρεων (Phytoseiidae) και εντόμων (π.χ. Feltiella acarisuga), ώστε να αξιολογείται η δυνατότητα βιολογικού ελέγχου.
🔹 Σημείωση/μαρκάρισμα προσβεβλημένων φυτών για επαναέλεγχο και παρακολούθηση εξάπλωσης.
Καλλιεργητικά και προληπτικά μέτρα:
🔹 Υγιεινή θερμοκηπίου:
🔸 Πριν από τη φύτευση, πλήρης καθαρισμός από φυτικά υπολείμματα και αυτοφυή φυτά εντός και γύρω από το θερμοκήπιο, γιατί λειτουργούν ως καταφύγια για τετράνυχους και άλλα ακάρεα.
🔸 Σε περιπτώσεις έντονης προσβολής στην προηγούμενη καλλιέργεια, εφαρμογή εγκεκριμένου εντομοακαρεοκτόνου πριν την εκρίζωση και στη συνέχεια καταστροφή υπολειμμάτων.
🔹 Φυσικοί φραγμοί και σχεδιασμός:
🔸 Προθάλαμος, δίφυλλες πόρτες και εντομοστεγή δίκτυα στα ανοίγματα για περιορισμό εισόδου φορέων/ξενιστών.
🔸 Επιλογή υβριδίων με σχετικά σύντομο βιολογικό κύκλο, ανάλογα με την περιοχή, ώστε να αποφεύγεται κορύφωση πληθυσμών προς το τέλος της καλλιέργειας.
🔹 Ζιζανιοκτονία και διαχείριση ξενιστών: Συνεχής καθαρισμός ζιζανίων εντός και περιφερειακά του θερμοκηπίου, καθώς πολλά ζιζάνια φιλοξενούν τετράνυχους και broad mites.
🔹 Υγιεινή φυτών: Αφαίρεση και απομάκρυνση/καταστροφή έντονα προσβεβλημένων φύλλων ή φυτών στα αρχικά στάδια (hot spots), για περιορισμό των εστιών και υποστήριξη βιολογικού ελέγχου.
Βιολογική αντιμετώπιση:
Η βιολογική καταπολέμηση είναι κεντρική στρατηγική στο αγγούρι θερμοκηπίου.
🔹 Ωφέλιμα ακάρεα (Phytoseiidae):
🔸 Phytoseiulus persimilis: εξειδικευμένο αρπακτικό του T. urticae, με υψηλή ικανότητα αναπαραγωγής όταν υπάρχει επάρκεια θηράματος.
🔸 Amblyseius (Neoseiulus) californicus, A. swirskii κ.ά.: πιο πολυφάγα, τρέφονται με τετράνυχους αλλά και με άλλα μικρά αρθρόποδα και γύρη, χρήσιμα σε προληπτικές εξαπολύσεις.
🔹 Άλλα ωφέλιμα:
🔸 Feltiella acarisuga (διπτερό αρπακτικό τετράνυχου) χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με P. persimilis, ειδικά σε περιόδους χαμηλής υγρασίας.
🔸 Ωφέλιμα έντομα (Heteroptera, Neuroptera κ.ά.) που μπορούν να συνεισφέρουν συμπληρωματικά στην καταπολέμηση.
🔹 Μελέτες σε αγγούρι θερμοκηπίου δείχνουν ότι προγράμματα IPM με επαναλαμβανόμενες εξαπολύσεις αρπακτικών ακάρεων (P. persimilis, A. swirskii κ.ά.), συνδυασμένα με περιορισμένο αριθμό επιλεκτικών ακαρεοκτόνων, μπορούν να είναι εξίσου ή και πιο αποτελεσματικά από καθαρά χημική προστασία.
Χημική αντιμετώπιση:
🔹 Χρήση εγκεκριμένων ακαρεοκτόνων μόνο όταν δεν είναι δυνατός ο έλεγχος με άλλα μέσα και όταν τα επίπεδα προσβολής ξεπερνούν τα λειτουργικά κατώφλια.
🔹 Προτίμηση σε σκευάσματα συμβατά με τα ωφέλιμα ακάρεα (selective), ώστε να διατηρείται ο βιολογικός έλεγχος και να μειώνεται η ανάγκη επανειλημμένων εφαρμογών.
🔹 Εναλλαγή ομάδων δραστικών (διαφορετικοί IRAC κωδικοί) και περιορισμός αριθμού εφαρμογών ανά καλλιεργητική περίοδο, λόγω υψηλής ικανότητας ανάπτυξης ανθεκτικότητας από T. urticae.
🔹 Tetranychus urticae (διστιγμικός τετράνυχος, two‑spotted spider mite) - ο κύριος εχθρός.
🔹 Άλλα Tetranychus spp. αναφέρονται σποραδικά.
🔹 Tarsonemidae: Polyphagotarsonemus latus (broad mite), με προτίμηση σε νεαρά φύλλα, βλαστικά άκρα και άνθη.
🔹 Eriophyidae: eriophyid ακάρεα (όχι τόσο τυπικά στο αγγούρι όσο σε άλλα λαχανικά, αλλά σημαντικά γενικά στο θερμοκήπιο).
Συμπτώματα:
Τετράνυχος (Tetranychus urticae):
🔹 Μικρές χλωρωτικές στιγμές (stippling) στην επάνω επιφάνεια των φύλλων, που εξελίσσονται σε κιτρινισμένες/χλωρωτικές περιοχές.
🔹 Μείωση χλωροφύλλης και φωτοσύνθεσης, με μελέτες να δείχνουν μείωση χλωροφύλλης έως ~40-45% και απώλειες παραγωγής σε αγγούρι 10-17% κατά βάρος καρπών σε ισχυρές προσβολές.
🔹 Σε υψηλούς πληθυσμούς εμφανίζεται χαρακτηριστικός ιστός (αράχνη) στην κάτω επιφάνεια, στις μασχάλες φύλλων και σε νεαρά μέρη, με μαζική παρουσία ακάρεων.
🔹 Πρόωρη γήρανση, μάρανση και πτώση φύλλων, με αποτέλεσμα υποβάθμιση ποιότητας καρπών και μειωμένη διάρκεια ζωής της καλλιέργειας.
Broad mite (Polyphagotarsonemus latus):
🔹 Παραμόρφωση νεαρών φύλλων και βλαστικών άκρων, φύλλα χοντρά, σκληρά, συστραμμένα, συχνά με σκουρόχρωμα/καφέ άκρα στη βάση.
🔹 Καφέ/φελλώδεις περιοχές μεταξύ νεύρων στην κάτω επιφάνεια, δικτυωτή καστανή εσχάρωση.
🔹 Ανάσχεση ανάπτυξης, πτώση ανθέων, μικροί ή παραμορφωμένοι καρποί.
Παρακολούθηση πληθυσμού:
🔹 Συστηματική επιθεώρηση από την αρχή της καλλιέργειας, τουλάχιστον 1-2 φορές την εβδομάδα, με έμφαση:
🔸 στις γραμμές κοντά στην περιφέρεια και στα ανοίγματα του θερμοκηπίου,
🔸 στην κάτω επιφάνεια φύλλων μέσης και ανώτερης ζώνης, όπου εγκαθίστανται πρώτα τετράνυχοι.
🔹 Χρήση μεγεθυντικού φακού/χειροφακού για έγκαιρη ανίχνευση χαμηλών πληθυσμών και αυγών.
🔹 Καταγραφή παρουσίας ωφέλιμων ακάρεων (Phytoseiidae) και εντόμων (π.χ. Feltiella acarisuga), ώστε να αξιολογείται η δυνατότητα βιολογικού ελέγχου.
🔹 Σημείωση/μαρκάρισμα προσβεβλημένων φυτών για επαναέλεγχο και παρακολούθηση εξάπλωσης.
Καλλιεργητικά και προληπτικά μέτρα:
🔹 Υγιεινή θερμοκηπίου:
🔸 Πριν από τη φύτευση, πλήρης καθαρισμός από φυτικά υπολείμματα και αυτοφυή φυτά εντός και γύρω από το θερμοκήπιο, γιατί λειτουργούν ως καταφύγια για τετράνυχους και άλλα ακάρεα.
🔸 Σε περιπτώσεις έντονης προσβολής στην προηγούμενη καλλιέργεια, εφαρμογή εγκεκριμένου εντομοακαρεοκτόνου πριν την εκρίζωση και στη συνέχεια καταστροφή υπολειμμάτων.
🔹 Φυσικοί φραγμοί και σχεδιασμός:
🔸 Προθάλαμος, δίφυλλες πόρτες και εντομοστεγή δίκτυα στα ανοίγματα για περιορισμό εισόδου φορέων/ξενιστών.
🔸 Επιλογή υβριδίων με σχετικά σύντομο βιολογικό κύκλο, ανάλογα με την περιοχή, ώστε να αποφεύγεται κορύφωση πληθυσμών προς το τέλος της καλλιέργειας.
🔹 Ζιζανιοκτονία και διαχείριση ξενιστών: Συνεχής καθαρισμός ζιζανίων εντός και περιφερειακά του θερμοκηπίου, καθώς πολλά ζιζάνια φιλοξενούν τετράνυχους και broad mites.
🔹 Υγιεινή φυτών: Αφαίρεση και απομάκρυνση/καταστροφή έντονα προσβεβλημένων φύλλων ή φυτών στα αρχικά στάδια (hot spots), για περιορισμό των εστιών και υποστήριξη βιολογικού ελέγχου.
Βιολογική αντιμετώπιση:
Η βιολογική καταπολέμηση είναι κεντρική στρατηγική στο αγγούρι θερμοκηπίου.
🔹 Ωφέλιμα ακάρεα (Phytoseiidae):
🔸 Phytoseiulus persimilis: εξειδικευμένο αρπακτικό του T. urticae, με υψηλή ικανότητα αναπαραγωγής όταν υπάρχει επάρκεια θηράματος.
🔸 Amblyseius (Neoseiulus) californicus, A. swirskii κ.ά.: πιο πολυφάγα, τρέφονται με τετράνυχους αλλά και με άλλα μικρά αρθρόποδα και γύρη, χρήσιμα σε προληπτικές εξαπολύσεις.
🔹 Άλλα ωφέλιμα:
🔸 Feltiella acarisuga (διπτερό αρπακτικό τετράνυχου) χρησιμοποιείται συχνά σε συνδυασμό με P. persimilis, ειδικά σε περιόδους χαμηλής υγρασίας.
🔸 Ωφέλιμα έντομα (Heteroptera, Neuroptera κ.ά.) που μπορούν να συνεισφέρουν συμπληρωματικά στην καταπολέμηση.
🔹 Μελέτες σε αγγούρι θερμοκηπίου δείχνουν ότι προγράμματα IPM με επαναλαμβανόμενες εξαπολύσεις αρπακτικών ακάρεων (P. persimilis, A. swirskii κ.ά.), συνδυασμένα με περιορισμένο αριθμό επιλεκτικών ακαρεοκτόνων, μπορούν να είναι εξίσου ή και πιο αποτελεσματικά από καθαρά χημική προστασία.
Χημική αντιμετώπιση:
🔹 Χρήση εγκεκριμένων ακαρεοκτόνων μόνο όταν δεν είναι δυνατός ο έλεγχος με άλλα μέσα και όταν τα επίπεδα προσβολής ξεπερνούν τα λειτουργικά κατώφλια.
🔹 Προτίμηση σε σκευάσματα συμβατά με τα ωφέλιμα ακάρεα (selective), ώστε να διατηρείται ο βιολογικός έλεγχος και να μειώνεται η ανάγκη επανειλημμένων εφαρμογών.
🔹 Εναλλαγή ομάδων δραστικών (διαφορετικοί IRAC κωδικοί) και περιορισμός αριθμού εφαρμογών ανά καλλιεργητική περίοδο, λόγω υψηλής ικανότητας ανάπτυξης ανθεκτικότητας από T. urticae.
