Νηματωδεις - ΑΓΓΟΥΡΙ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ
Οι νηματώδεις, κυρίως οι νηματώδεις των ριζικών κόμβων (Meloidogyne spp.), είναι σοβαρός εχθρός της αγγουριάς, ιδιαίτερα σε ελαφρά, θερμά εδάφη και σε θερμοκήπια.
Ο εχθρός και ο βιολογικός κύκλος:
🔹 Οι φυτοπαρασιτικοί νηματώδεις είναι μικροσκοπικά σκώληκες του εδάφους που προσβάλλουν κυρίως τις ρίζες, προκαλώντας δυσλειτουργία του ριζικού συστήματος.
🔹 Τα μολυσματικά στάδια (συνήθως τα νεαρά άτομα 2ου σταδίου) κινούνται στο έδαφος, εισέρχονται στις ρίζες και εγκαθίστανται ως ακίνητοι ενδοπαράσιτοι, προκαλώντας χαρακτηριστικούς κόμβους/καρκινώματα (galls) στις ρίζες.
🔹 Οι νηματώδεις επιβιώνουν στο έδαφος για χρόνια, σε ρίζες ξενιστών ή σε υπολείμματα καλλιεργειών, και έχουν ευρύ φάσμα ξενιστών (πολλά λαχανικά και ζιζάνια).
Συμπτώματα:
🔹 Πάνω από το έδαφος
🔸 Καχεκτική ανάπτυξη, μικρό ύψος φυτών και μειωμένη βλαστικότητα, ιδιαίτερα σε εστίες μέσα στο χωράφι ή το θερμοκήπιο.
🔸 Χλωρώσεις και κιτρίνισμα των φύλλων, που συχνά μοιάζουν με τροφοπενία, λόγω μειωμένης απορρόφησης νερού και θρεπτικών.
🔸 Έντονο μάρανμα κατά τις θερμές ώρες της ημέρας, παρότι υπάρχει επαρκής υγρασία στο έδαφος, εξαιτίας της καταστροφής των ριζών.
🔸 Μειωμένη καρποφορία, μικροί και υποβαθμισμένοι καρποί, πρόωρη γήρανση φυτών.
🔹 Στο ριζικό σύστημα
🔸 Παρουσία χαρακτηριστικών κόμβων/διογκώσεων (galls) στις ρίζες, από μικρούς έως πολύ μεγάλους, ανάλογα με το επίπεδο προσβολής και το είδος του νηματώδη.
🔸 Οι ρίζες γίνονται παχιές, παραμορφωμένες, με μειωμένο δευτερεύον ριζικό σύστημα, με αποτέλεσμα μικρή αποτελεσματική επιφάνεια απορρόφησης.
🔸 Σε έντονες προσβολές παρατηρούνται εκτεταμένες σήψεις ριζών και συμπλέγματα με άλλους εδαφογενείς παθογόνους μύκητες ή βακτήρια.
Επιδημιολογία:
🔹 Οι νηματώδεις ευνοούνται από θερμές θερμοκρασίες εδάφους και ελαφρά, αμμώδη ή αμμοπηλώδη εδάφη, όπου κινούνται ευκολότερα.
🔹 Προβλήματα εμφανίζονται συχνότερα μετά από επαναλαμβανόμενες καλλιέργειες ευαίσθητων φυτών (μονοκαλλιέργεια) ή χωρίς κατάλληλη αμειψισπορά.
🔹 Μπορούν να μεταφερθούν με μολυσμένο έδαφος, νερό άρδευσης, μηχανήματα, εργαλεία, φυτάρια με μολυσμένο ριζικό σύστημα και ζιζάνια-ξενιστές.
🔹 Συχνά σχηματίζουν σύμπλοκες προσβολές με παθογόνους μύκητες όπως Fusarium spp., με αποτέλεσμα πολύ πιο έντονη μάρανση και φθορά της καλλιέργειας.
Αντιμετώπιση:
🔹 Υγιές πολλαπλασιαστικό υλικό: Σπορεία σε υπόστρωμα απαλλαγμένο από νηματώδεις ή προμήθεια φυταρίων από πιστοποιημένο φυτώριο, με έλεγχο του ριζικού συστήματος πριν τη φύτευση.
🔹 Υγιεινή καλλιέργειας / περιορισμός διασποράς: Καθαρά μηχανήματα και εργαλεία χωρίς υπολείμματα εδάφους από άλλα, πιθανώς μολυσμένα, αγροτεμάχια ή θερμοκήπια.
🔹 Απομάκρυνση και καταστροφή υπολειμμάτων έντονα προσβεβλημένων φυτών και ριζών μετά τη λήξη της καλλιέργειας, ώστε να μειωθεί το μολυσματικό φορτίο.
🔹 Ηλιοαπολύμανση εδάφους: όπου είναι εφικτό, με διατήρηση του εδάφους συνεχώς υγρού και κάλυψη με διαφανές πλαστικό για επαρκές χρονικό διάστημα (συνήθως 4-6 εβδομάδες στους θερινούς μήνες), ώστε να επιτευχθούν θανατηφόρες θερμοκρασίες για τα ανήλικα στάδια των νηματωδών.
🔹 Οργανική ουσία και βιολογικοί παράγοντες: Εφαρμογή οργανικών υλικών (κομπόστ, οργανικά εδαφοβελτιωτικά, κατάλληλα οργανικά υπολείμματα) που βελτιώνουν τη δομή του εδάφους και ενισχύουν την ωφέλιμη μικροχλωρίδα, η οποία μπορεί να περιορίσει τους νηματώδεις.
🔹 Χρήση βιολογικών σκευασμάτων με ωφέλιμους μικροοργανισμούς (π.χ. Trichoderma spp., Paecilomyces/ Purpureocillium lilacinum, ενδοφυτικούς μύκητες) ή άλλα βιο-νηματωδοκτόνα, όπου υπάρχουν εγκεκριμένα σκευάσματα, για μείωση των πληθυσμών και προστασία των ριζών.
🔹 Αποφυγή φύτευσης σε περιόδους όπου η θερμοκρασία του εδάφους υπερβαίνει σημαντικά τους 20 °C, εφόσον αυτό είναι εφικτό για την περιοχή και το σύστημα καλλιέργειας.
🔹 Εφαρμογή κατάλληλης αμειψισποράς με λιγότερο ευαίσθητες ή ανθεκτικές καλλιέργειες, ώστε να μειωθεί σταδιακά ο πληθυσμός των νηματωδών στο έδαφος.
Χημική αντιμετώπιση:
🔹 Εφαρμογή εγκεκριμένων νηματωδοκτόνων πριν τη φύτευση, με ενσωμάτωση στο έδαφος ή με εφαρμογές μέσω του αρδευτικού συστήματος, ανάλογα με την ετικέτα του σκευάσματος.
🔹 Μπορεί να χρειαστούν συμπληρωματικές επεμβάσεις στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φυτών όταν επιβεβαιωθεί υψηλός πληθυσμός νηματωδών με εδαφική ανάλυση ή έντονα συμπτώματα στο χωράφι.
Διαχείριση ανθεκτικότητας:
🔹 Εναλλαγή ομάδων νηματωδοκτόνων (π.χ. διαφορετικοί μηχανισμοί δράσης) ανά καλλιέργεια ή καλλιεργητική περίοδο, για να μειωθεί ο κίνδυνος ανάπτυξης ανθεκτικών πληθυσμών.
🔹 Συνδυασμός χημικών, βιολογικών και καλλιεργητικών μέτρων σε πλαίσιο ολοκληρωμένης διαχείρισης, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τα νηματωδοκτόνα και να παραταθεί η αποτελεσματικότητά τους.
Ο εχθρός και ο βιολογικός κύκλος:
🔹 Οι φυτοπαρασιτικοί νηματώδεις είναι μικροσκοπικά σκώληκες του εδάφους που προσβάλλουν κυρίως τις ρίζες, προκαλώντας δυσλειτουργία του ριζικού συστήματος.
🔹 Τα μολυσματικά στάδια (συνήθως τα νεαρά άτομα 2ου σταδίου) κινούνται στο έδαφος, εισέρχονται στις ρίζες και εγκαθίστανται ως ακίνητοι ενδοπαράσιτοι, προκαλώντας χαρακτηριστικούς κόμβους/καρκινώματα (galls) στις ρίζες.
🔹 Οι νηματώδεις επιβιώνουν στο έδαφος για χρόνια, σε ρίζες ξενιστών ή σε υπολείμματα καλλιεργειών, και έχουν ευρύ φάσμα ξενιστών (πολλά λαχανικά και ζιζάνια).
Συμπτώματα:
🔹 Πάνω από το έδαφος
🔸 Καχεκτική ανάπτυξη, μικρό ύψος φυτών και μειωμένη βλαστικότητα, ιδιαίτερα σε εστίες μέσα στο χωράφι ή το θερμοκήπιο.
🔸 Χλωρώσεις και κιτρίνισμα των φύλλων, που συχνά μοιάζουν με τροφοπενία, λόγω μειωμένης απορρόφησης νερού και θρεπτικών.
🔸 Έντονο μάρανμα κατά τις θερμές ώρες της ημέρας, παρότι υπάρχει επαρκής υγρασία στο έδαφος, εξαιτίας της καταστροφής των ριζών.
🔸 Μειωμένη καρποφορία, μικροί και υποβαθμισμένοι καρποί, πρόωρη γήρανση φυτών.
🔹 Στο ριζικό σύστημα
🔸 Παρουσία χαρακτηριστικών κόμβων/διογκώσεων (galls) στις ρίζες, από μικρούς έως πολύ μεγάλους, ανάλογα με το επίπεδο προσβολής και το είδος του νηματώδη.
🔸 Οι ρίζες γίνονται παχιές, παραμορφωμένες, με μειωμένο δευτερεύον ριζικό σύστημα, με αποτέλεσμα μικρή αποτελεσματική επιφάνεια απορρόφησης.
🔸 Σε έντονες προσβολές παρατηρούνται εκτεταμένες σήψεις ριζών και συμπλέγματα με άλλους εδαφογενείς παθογόνους μύκητες ή βακτήρια.
Επιδημιολογία:
🔹 Οι νηματώδεις ευνοούνται από θερμές θερμοκρασίες εδάφους και ελαφρά, αμμώδη ή αμμοπηλώδη εδάφη, όπου κινούνται ευκολότερα.
🔹 Προβλήματα εμφανίζονται συχνότερα μετά από επαναλαμβανόμενες καλλιέργειες ευαίσθητων φυτών (μονοκαλλιέργεια) ή χωρίς κατάλληλη αμειψισπορά.
🔹 Μπορούν να μεταφερθούν με μολυσμένο έδαφος, νερό άρδευσης, μηχανήματα, εργαλεία, φυτάρια με μολυσμένο ριζικό σύστημα και ζιζάνια-ξενιστές.
🔹 Συχνά σχηματίζουν σύμπλοκες προσβολές με παθογόνους μύκητες όπως Fusarium spp., με αποτέλεσμα πολύ πιο έντονη μάρανση και φθορά της καλλιέργειας.
Αντιμετώπιση:
🔹 Υγιές πολλαπλασιαστικό υλικό: Σπορεία σε υπόστρωμα απαλλαγμένο από νηματώδεις ή προμήθεια φυταρίων από πιστοποιημένο φυτώριο, με έλεγχο του ριζικού συστήματος πριν τη φύτευση.
🔹 Υγιεινή καλλιέργειας / περιορισμός διασποράς: Καθαρά μηχανήματα και εργαλεία χωρίς υπολείμματα εδάφους από άλλα, πιθανώς μολυσμένα, αγροτεμάχια ή θερμοκήπια.
🔹 Απομάκρυνση και καταστροφή υπολειμμάτων έντονα προσβεβλημένων φυτών και ριζών μετά τη λήξη της καλλιέργειας, ώστε να μειωθεί το μολυσματικό φορτίο.
🔹 Ηλιοαπολύμανση εδάφους: όπου είναι εφικτό, με διατήρηση του εδάφους συνεχώς υγρού και κάλυψη με διαφανές πλαστικό για επαρκές χρονικό διάστημα (συνήθως 4-6 εβδομάδες στους θερινούς μήνες), ώστε να επιτευχθούν θανατηφόρες θερμοκρασίες για τα ανήλικα στάδια των νηματωδών.
🔹 Οργανική ουσία και βιολογικοί παράγοντες: Εφαρμογή οργανικών υλικών (κομπόστ, οργανικά εδαφοβελτιωτικά, κατάλληλα οργανικά υπολείμματα) που βελτιώνουν τη δομή του εδάφους και ενισχύουν την ωφέλιμη μικροχλωρίδα, η οποία μπορεί να περιορίσει τους νηματώδεις.
🔹 Χρήση βιολογικών σκευασμάτων με ωφέλιμους μικροοργανισμούς (π.χ. Trichoderma spp., Paecilomyces/ Purpureocillium lilacinum, ενδοφυτικούς μύκητες) ή άλλα βιο-νηματωδοκτόνα, όπου υπάρχουν εγκεκριμένα σκευάσματα, για μείωση των πληθυσμών και προστασία των ριζών.
🔹 Αποφυγή φύτευσης σε περιόδους όπου η θερμοκρασία του εδάφους υπερβαίνει σημαντικά τους 20 °C, εφόσον αυτό είναι εφικτό για την περιοχή και το σύστημα καλλιέργειας.
🔹 Εφαρμογή κατάλληλης αμειψισποράς με λιγότερο ευαίσθητες ή ανθεκτικές καλλιέργειες, ώστε να μειωθεί σταδιακά ο πληθυσμός των νηματωδών στο έδαφος.
Χημική αντιμετώπιση:
🔹 Εφαρμογή εγκεκριμένων νηματωδοκτόνων πριν τη φύτευση, με ενσωμάτωση στο έδαφος ή με εφαρμογές μέσω του αρδευτικού συστήματος, ανάλογα με την ετικέτα του σκευάσματος.
🔹 Μπορεί να χρειαστούν συμπληρωματικές επεμβάσεις στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των φυτών όταν επιβεβαιωθεί υψηλός πληθυσμός νηματωδών με εδαφική ανάλυση ή έντονα συμπτώματα στο χωράφι.
Διαχείριση ανθεκτικότητας:
🔹 Εναλλαγή ομάδων νηματωδοκτόνων (π.χ. διαφορετικοί μηχανισμοί δράσης) ανά καλλιέργεια ή καλλιεργητική περίοδο, για να μειωθεί ο κίνδυνος ανάπτυξης ανθεκτικών πληθυσμών.
🔹 Συνδυασμός χημικών, βιολογικών και καλλιεργητικών μέτρων σε πλαίσιο ολοκληρωμένης διαχείρισης, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση από τα νηματωδοκτόνα και να παραταθεί η αποτελεσματικότητά τους.
