Βοτρύτης (Τεφρά σήψη) - ΑΓΚΙΝΑΡΕΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ
Ο βοτρύτης (Botrytis cinerea) στην αγκινάρα προκαλεί γκριζοκάστανες σήψεις κυρίως στις κεφαλές, συχνά ως μετασυλλεκτικός παθογόνος, μετά από τραυματισμούς ή υγρές συνθήκες.
Παθογόνο και συνθήκες ανάπτυξης:
🔹 Ο B. cinerea είναι νεκροτροφικός μύκητας με πολύ ευρύ φάσμα ξενιστών, που επιβιώνει σε φυτικά υπολείμματα και οργανική ουσία στον αγρό.
🔹 Ευνοείται από υγρές, σχετικά δροσερές συνθήκες (μέτριες θερμοκρασίες και υψηλή σχετική υγρασία) και προσβάλλει κυρίως τραυματισμένους, γερασμένους ή ήδη εξασθενημένους ιστούς (πληγές από έντομα, σαλιγκάρια, παγετό, μηχανικές βλάβες).
Συμπτώματα:
Στις κεφαλές (βράκτια):
🔹 Οι κεφαλές είναι το κυριότερο όργανο που προσβάλλεται, τόσο στο χωράφι όσο και - κυρίως - κατά τη συντήρηση / αποθήκευση.
🔹 Εμφανίζονται καστανόμαυρες, ελαφρά βυθισμένες κηλίδες που ξεκινούν συνήθως από τη βάση των βρακτίων ή από σημεία τραυματισμού.
🔹 Στην εσωτερική (άνω) επιφάνεια των βρακτίων αναπτύσσεται τυπική σταχτιά μούχλα, δηλαδή πυκνή γκριζωπή εξάνθηση με κονίδια και σποριοφόρους του μύκητα.
Στα φύλλα και άλλα τμήματα:
🔹 Μπορούν να εμφανιστούν καστανές, υδατώδεις κηλίδες σε γηρασμένα ή τραυματισμένα φύλλα, συχνά με γκριζωπή μούχλα στην επιφάνεια σε υγρές συνθήκες.
🔹 Συνήθως όμως η οικονομικά σημαντική ζημιά αφορά τις κεφαλές/οφθαλμούς.
Σε συνθήκες υψηλής υγρασίας στην αποθήκη, οι βλάβες εξελίσσονται γρήγορα σε εκτεταμένες σήψεις, με σαπίσματα και «φούντωμα» της σταχτιάς μούχλας.
O ρόλος των μετασυλλεκτικών συνθηκών:
🔹 Ο βοτρύτης αποτελεί σοβαρό μετασυλλεκτικό κίνδυνο, καθώς μπορεί να αναπτυχθεί και σε χαμηλές θερμοκρασίες αποθήκευσης, εφόσον υπάρχει υγρασία και πληγές στους ιστούς.
🔹 Ακατάλληλες συνθήκες (μέτρια θερμοκρασία, υψηλή υγρασία, κακή κυκλοφορία αέρα, συμπύκνωση υδρατμών) ευνοούν ταχεία εξάπλωση της ασθένειας σε παρτίδες κεφαλών.
Καλλιεργητικά και υγιεινολογικά μέτρα:
Στο χωράφι:
🔹 Απομάκρυνση και καταστροφή μολυσμένων κεφαλών και έντονα προσβεβλημένων φυτικών τμημάτων για μείωση του μολύσματος.
🔹 Έλεγχος εντόμων, σαλιγκαριών και άλλων παραγόντων που προκαλούν πληγές στα βράκτια, καθώς οι τραυματισμοί αποτελούν κύρια πύλη εισόδου του παθογόνου.
🔹 Καλή στράγγιση, αποφυγή παρατεταμένου πλημμυρισμού/λάσπης γύρω από τις βάσεις και αποφυγή υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης που δίνει πολύ τρυφερούς, ευπαθείς ιστούς.
🔹 Καλή κυκλοφορία αέρα και αποφυγή υπερβολικά πυκνών φυτεύσεων, ώστε να μειώνεται η παραμονή υγρασίας πάνω στα φυτά.
Κατά τη συγκομιδή:
🔹 Συγκομιδή σε ξηρό καιρό, αποφυγή τραυματισμών των κεφαλών (χτυπήματα, κοψίματα, τριβές) κατά τη συγκομιδή και το χειρισμό.
🔹 Γρήγορη απομάκρυνση από το χωράφι και ψύξη, ώστε να επιβραδύνεται η ανάπτυξη του μύκητα.
Στην αποθήκευση:
🔹 Διατήρηση χαμηλής θερμοκρασίας, καλής κυκλοφορίας αέρα και σχετικά χαμηλής υγρασίας, αποφυγή συμπύκνωσης νερού στις κεφαλές.
🔹 Καθαροί, απολυμασμένοι χώροι αποθήκευσης, χωρίς παλιά υπολείμματα ή σάπια προϊόντα.
Χημική και βιολογική αντιμετώπιση:
🔹 Πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων: Σε περιοχές ή αγρούς με ιστορικό σοβαρών προσβολών, προληπτικοί ψεκασμοί με εγκεκριμένα μυκητοκτόνα, μπορούν να μειώσουν τις πρωτογενείς μολύνσεις σε βράκτια και φύλλα.
🔹 Η αποτελεσματικότητα είναι σαφώς μεγαλύτερη όταν οι επεμβάσεις γίνονται προληπτικά ή πολύ πρώιμα, πριν εγκατασταθεί η σήψη.
Βιολογικά σκευάσματα:
🔹 Σκευάσματα με ωφέλιμους μικροοργανισμούς (π.χ. Bacillus spp., Aureobasidium pullulans κ.ά.) χρησιμοποιούνται σε ορισμένες καλλιέργειες για προληπτικό έλεγχο γκρίζας μούχλας και μπορούν να ενταχθούν σε ολοκληρωμένα προγράμματα.
Διαχείριση ανθεκτικότητας:
🔹 Ο B. cinerea αναπτύσσει σχετικά εύκολα ανθεκτικότητα σε πολλές δραστικές, επομένως απαιτείται αυστηρή εναλλαγή μυκητοκτόνων με διαφορετικούς FRAC κωδικούς και περιορισμός του συνολικού αριθμού εφαρμογών ανά περίοδο.
Συνολικά, ο αποτελεσματικός έλεγχος του βοτρύτη στην αγκινάρα βασίζεται σε συνδυασμό καλής υγιεινής, προσεκτικής συγκομιδής-αποθήκευσης και στοχευμένων προληπτικών επεμβάσεων με μυκητοκτόνα ή βιολογικά σκευάσματα όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές για την ασθένεια.
Παθογόνο και συνθήκες ανάπτυξης:
🔹 Ο B. cinerea είναι νεκροτροφικός μύκητας με πολύ ευρύ φάσμα ξενιστών, που επιβιώνει σε φυτικά υπολείμματα και οργανική ουσία στον αγρό.
🔹 Ευνοείται από υγρές, σχετικά δροσερές συνθήκες (μέτριες θερμοκρασίες και υψηλή σχετική υγρασία) και προσβάλλει κυρίως τραυματισμένους, γερασμένους ή ήδη εξασθενημένους ιστούς (πληγές από έντομα, σαλιγκάρια, παγετό, μηχανικές βλάβες).
Συμπτώματα:
Στις κεφαλές (βράκτια):
🔹 Οι κεφαλές είναι το κυριότερο όργανο που προσβάλλεται, τόσο στο χωράφι όσο και - κυρίως - κατά τη συντήρηση / αποθήκευση.
🔹 Εμφανίζονται καστανόμαυρες, ελαφρά βυθισμένες κηλίδες που ξεκινούν συνήθως από τη βάση των βρακτίων ή από σημεία τραυματισμού.
🔹 Στην εσωτερική (άνω) επιφάνεια των βρακτίων αναπτύσσεται τυπική σταχτιά μούχλα, δηλαδή πυκνή γκριζωπή εξάνθηση με κονίδια και σποριοφόρους του μύκητα.
Στα φύλλα και άλλα τμήματα:
🔹 Μπορούν να εμφανιστούν καστανές, υδατώδεις κηλίδες σε γηρασμένα ή τραυματισμένα φύλλα, συχνά με γκριζωπή μούχλα στην επιφάνεια σε υγρές συνθήκες.
🔹 Συνήθως όμως η οικονομικά σημαντική ζημιά αφορά τις κεφαλές/οφθαλμούς.
Σε συνθήκες υψηλής υγρασίας στην αποθήκη, οι βλάβες εξελίσσονται γρήγορα σε εκτεταμένες σήψεις, με σαπίσματα και «φούντωμα» της σταχτιάς μούχλας.
O ρόλος των μετασυλλεκτικών συνθηκών:
🔹 Ο βοτρύτης αποτελεί σοβαρό μετασυλλεκτικό κίνδυνο, καθώς μπορεί να αναπτυχθεί και σε χαμηλές θερμοκρασίες αποθήκευσης, εφόσον υπάρχει υγρασία και πληγές στους ιστούς.
🔹 Ακατάλληλες συνθήκες (μέτρια θερμοκρασία, υψηλή υγρασία, κακή κυκλοφορία αέρα, συμπύκνωση υδρατμών) ευνοούν ταχεία εξάπλωση της ασθένειας σε παρτίδες κεφαλών.
Καλλιεργητικά και υγιεινολογικά μέτρα:
Στο χωράφι:
🔹 Απομάκρυνση και καταστροφή μολυσμένων κεφαλών και έντονα προσβεβλημένων φυτικών τμημάτων για μείωση του μολύσματος.
🔹 Έλεγχος εντόμων, σαλιγκαριών και άλλων παραγόντων που προκαλούν πληγές στα βράκτια, καθώς οι τραυματισμοί αποτελούν κύρια πύλη εισόδου του παθογόνου.
🔹 Καλή στράγγιση, αποφυγή παρατεταμένου πλημμυρισμού/λάσπης γύρω από τις βάσεις και αποφυγή υπερβολικής αζωτούχου λίπανσης που δίνει πολύ τρυφερούς, ευπαθείς ιστούς.
🔹 Καλή κυκλοφορία αέρα και αποφυγή υπερβολικά πυκνών φυτεύσεων, ώστε να μειώνεται η παραμονή υγρασίας πάνω στα φυτά.
Κατά τη συγκομιδή:
🔹 Συγκομιδή σε ξηρό καιρό, αποφυγή τραυματισμών των κεφαλών (χτυπήματα, κοψίματα, τριβές) κατά τη συγκομιδή και το χειρισμό.
🔹 Γρήγορη απομάκρυνση από το χωράφι και ψύξη, ώστε να επιβραδύνεται η ανάπτυξη του μύκητα.
Στην αποθήκευση:
🔹 Διατήρηση χαμηλής θερμοκρασίας, καλής κυκλοφορίας αέρα και σχετικά χαμηλής υγρασίας, αποφυγή συμπύκνωσης νερού στις κεφαλές.
🔹 Καθαροί, απολυμασμένοι χώροι αποθήκευσης, χωρίς παλιά υπολείμματα ή σάπια προϊόντα.
Χημική και βιολογική αντιμετώπιση:
🔹 Πριν την εμφάνιση συμπτωμάτων: Σε περιοχές ή αγρούς με ιστορικό σοβαρών προσβολών, προληπτικοί ψεκασμοί με εγκεκριμένα μυκητοκτόνα, μπορούν να μειώσουν τις πρωτογενείς μολύνσεις σε βράκτια και φύλλα.
🔹 Η αποτελεσματικότητα είναι σαφώς μεγαλύτερη όταν οι επεμβάσεις γίνονται προληπτικά ή πολύ πρώιμα, πριν εγκατασταθεί η σήψη.
Βιολογικά σκευάσματα:
🔹 Σκευάσματα με ωφέλιμους μικροοργανισμούς (π.χ. Bacillus spp., Aureobasidium pullulans κ.ά.) χρησιμοποιούνται σε ορισμένες καλλιέργειες για προληπτικό έλεγχο γκρίζας μούχλας και μπορούν να ενταχθούν σε ολοκληρωμένα προγράμματα.
Διαχείριση ανθεκτικότητας:
🔹 Ο B. cinerea αναπτύσσει σχετικά εύκολα ανθεκτικότητα σε πολλές δραστικές, επομένως απαιτείται αυστηρή εναλλαγή μυκητοκτόνων με διαφορετικούς FRAC κωδικούς και περιορισμός του συνολικού αριθμού εφαρμογών ανά περίοδο.
Συνολικά, ο αποτελεσματικός έλεγχος του βοτρύτη στην αγκινάρα βασίζεται σε συνδυασμό καλής υγιεινής, προσεκτικής συγκομιδής-αποθήκευσης και στοχευμένων προληπτικών επεμβάσεων με μυκητοκτόνα ή βιολογικά σκευάσματα όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές για την ασθένεια.
